Tôi đăng, nên tôi là?

TÔI ĐĂNG, NÊN TÔI LÀ?

Hãy cho tôi biết bạn đăng gì, tôi sẽ nói cho bạn biết bạn là ai:

Đây là cách tất cả chúng ta trở nên ám ảnh với căn tính ảo của mình

Cứ hai người trên thế giới thì có một người hiện diện trên ít nhất một nền tảng xã hội. Nói chính xác, trong số 7,6 tỷ người đang sống trên hành tinh của chúng ta, có 3,4 tỷ người dùng tích cực trên các mạng xã hội. Đây quả thật là một con số đáng kinh ngạc.

Chỉ cần nói rằng, trong vòng một năm, từ tháng 1 năm 2018 đến tháng 1 năm 2019, số người đăng ký mới trên mạng xã hội đã tăng thêm 288 triệu, tương đương mức tăng 9% so với năm trước. Đây là dữ liệu từ nghiên cứu mới nhất vừa được công bố của We Are Social, một khảo sát thường niên về mức độ thâm nhập của Internet và các phương tiện truyền thông kỹ thuật số trên thế giới.

Chúng ta ngày càng trở nên kỹ thuật số hơn. Chúng ta ngày càng trở nên “xã hội” hơn, và ranh giới giữa căn tính ngoại tuyến và căn tính trực tuyến của chúng ta ngày càng trở nên mờ nhạt, tinh tế và khó phân định.

Từ căn tính thực đến căn tính ảo

Hãy thẳng thắn nhìn nhận: thời gian chúng ta sống đắm mình trong “thế giới màn hình” đang gia tăng mỗi ngày. Chỉ riêng trên mạng xã hội, theo nghiên cứu We Are Social 2019, trung bình mỗi ngày chúng ta dành 2 giờ 16 phút.

Chỉ 5 năm trước, vào năm 2014, con số này ít hơn một giờ. Nhìn tổng thể, dù để giải trí hay làm việc, mỗi ngày chúng ta hiện diện trên Internet 6 giờ 42 phút. Tức là hơn một phần tư thời gian trong ngày của chúng ta! Sự hiện diện của chúng ta trên Internet đang trở nên ám ảnh, gần như mang tính cưỡng bách.

Mạng web đã trở thành kênh chính qua đó chúng ta xây dựng và trình bày hình ảnh về bản thân, cũng như là nơi chúng ta thiết lập tương quan với người khác.

Nếu suy nghĩ kỹ, ngày nay “danh thiếp” của chúng ta chính là tài khoản Facebook, Instagram hoặc LinkedIn. Những dòng tweet hay các bài đăng của chúng ta đã trở thành phương thức chính để chúng ta giao tiếp, diễn tả cảm xúc, ý tưởng, suy nghĩ và tâm trạng của mình.

Qua các dòng chú thích, bình luận, hình ảnh và video mà chúng ta đăng tải hằng ngày, dù ý thức hay không, chúng ta đang xây dựng “căn tính kỹ thuật số” của mình.

Vì lý do đó, điều thiết yếu là chúng ta phải ý thức về câu chuyện mà mình đang kể mỗi ngày trên mạng, đồng thời nhận ra rằng từng chi tiết nhỏ đều góp phần vào câu chuyện ấy, cũng như góp phần định hình cái tôi xã hội và danh tiếng của chúng ta.

Trên mạng xã hội, có ai thật sự là “chính mình” không?

Đến đây, câu hỏi được đặt ra là: liệu tập hợp những trạng thái, các album hình ảnh và video mà chúng ta công bố, những bài đăng, lượt chia sẻ và lượt thích, có thật sự đại diện cho chúng ta không? Chắc chắn, tất cả những yếu tố ấy đều góp phần định nghĩa và diễn tả căn tính của mỗi người. Nhưng có lẽ đó là một căn tính không đại diện cho chúng ta một cách trọn vẹn. Trong đời sống thực, hay nói đúng hơn, trong đời sống không bị phi vật chất hóa, khi ở với đồng nghiệp hoặc với người thân, chúng ta là những con người khác. Có thể tốt hơn hoặc tệ hơn, nhưng vẫn là khác.

Vậy đâu là sự khác biệt lớn giữa căn tính thể lý và căn tính kỹ thuật số của một người?

Xét cho cùng, trên mạng xã hội, không ai thật sự hoàn toàn là chính mình, bởi vì tất cả những yếu tố góp phần định hình “hữu thể ảo” của chúng ta đều có thể được thao tác từ bàn làm việc và bàn phím.

Nếu suy nghĩ kỹ, chưa bao giờ như trong giai đoạn lịch sử này, chúng ta lại có cơ hội quản lý dữ liệu và thông tin về chính mình nhiều đến thế. Mỗi bức ảnh và mỗi bài đăng mà chúng ta đưa lên mạng xã hội đều là kết quả của sự chọn lựa và “thao tác” của chúng ta. Tôi quyết định viết gì, bỏ qua điều gì, đăng bức ảnh nào và không đăng bức ảnh nào, thể hiện khía cạnh nào trong tính cách của mình, công khai những mảnh nào của đời sống hằng ngày và giữ lại điều gì cho riêng mình. Tôi có thể chỉnh sửa hình ảnh, trau chuốt chúng, để bản thân trông đẹp hơn, trẻ hơn, hạnh phúc hơn, và hơn ở mọi phương diện! Nhưng phải chăng, tận sâu bên trong, tất cả những điều này chỉ là một sự lừa dối lớn lao?

Trên mạng xã hội, chúng ta có ảo tưởng rằng cuối cùng mình đã nắm quyền kiểm soát đời sống của mình, rằng mình có thể quản lý nó theo cách mình muốn, rằng cuối cùng mình đã trở thành chủ nhân của chính mình, không còn để phán đoán về bản thân bị phó mặc cho người khác nữa. Thế nhưng, toàn bộ sự ám ảnh này đối với hình ảnh của chúng ta trong không gian mạng, được xây dựng qua từng tấm ảnh selfie, từng bài đăng nối tiếp nhau, chẳng dẫn đến điều gì tốt đẹp.

Con đường dẫn đến việc định hình căn tính kỹ thuật số của chúng ta có nguy cơ trở thành một chiếc lồng, một nhà tù mà việc thoát ra khỏi đó ngày càng trở nên khó khăn. Vậy chúng ta phải làm gì? Trước mắt chúng ta có hai cách để đối diện với vấn đề này.

Cách thứ nhất chắc chắn là cần quan tâm đến căn tính ảo của mình, nhưng không thái quá. Chỉ cần đủ để cẩn trọng với những gì chúng ta đăng tải và viết trên mạng. Một lời khuyên là hãy luôn cố gắng tự hỏi mình: “Những điều tôi đang viết trên mạng có thể khiến bạn bè hay gia đình tôi cảm thấy xấu hổ theo cách nào đó không? Bức ảnh tôi sắp đăng có thể làm tổn hại đến danh tiếng của tôi, hoặc thậm chí gây ra cho tôi những vấn đề pháp lý không?”

Cách thứ hai còn đơn giản hơn. Đó là sử dụng mạng xã hội ít hơn, làm cho chúng bớt giữ vị trí trung tâm trong đời sống của chúng ta. Chúng ta không hiện hữu chỉ như một chức năng của những lượt thích mà mình nhận được.

Khái niệm căn tính và việc định nghĩa cái tôi là một vấn đề rất phức tạp, và căn tính kỹ thuật số chắc chắn cũng không kém phần phức tạp. Mạng xã hội đã khiến chúng ta lầm tưởng rằng mình đã tìm được một cách thức đơn giản hơn để cho người khác thấy chúng ta là ai, nhưng có lẽ sự thật không hẳn như vậy. Căn tính kỹ thuật số có nguy cơ trở thành một nỗi ám ảnh, ngăn cản chúng ta trưởng thành, thử nghiệm, chân thành mở ra với cuộc gặp gỡ người khác, và bày tỏ những yếu đuối, khiếm khuyết cũng như sự mong manh của mình.

Bởi lẽ, đôi khi việc cho thấy những vấp ngã và cho thấy rằng chúng ta biết cách đứng dậy cũng là điều đẹp đẽ và rất nhân bản. Chính từ ý thức này, chúng ta cần bắt đầu lại.

---

Chuyển ngữ: Tu sĩ Lm. Phêrô Nguyễn Văn Dũng, OFM

Nguồn bài viết: Tell me what you post, and I'll tell you who you are: here's how we all became obsessed with our virtual identity - Family And Media