Tâm lý đằng sau ảnh selfie: Vì sao chúng ta luôn muốn chụp và đăng ảnh?

Chụp ảnh bản thân rồi chia sẻ trên mạng xã hội đã trở thành thói quen của nhiều người. Đằng sau những bức ảnh ấy không chỉ là mong muốn lưu giữ khoảnh khắc, mà còn có thể là nhu cầu được quan tâm, công nhận và đón nhận. Tuy nhiên, khi quá chú trọng đến những lượt “thích”, chúng ta dễ để lời khen chê của người khác chi phối cách nhìn về chính mình.

“Chúng ta là đội quân selfie” — câu hát trong một ca khúc ra mắt năm 2017 phần nào phản ánh sức cuốn hút của mạng xã hội. Ở đó, những bức ảnh, bài đăng và lượt “thích” có thể kéo chúng ta vào một đời sống song song với cuộc sống thực. Ca khúc ấy nay không còn thịnh hành, nhưng thói quen chụp selfie vẫn phổ biến ở nhiều lứa tuổi.

Thực ra, tự chụp ảnh không phải là điều mới mẻ. Trước khi điện thoại có camera trước, người ta đã biết xoay máy ảnh hoặc điện thoại về phía mình để chụp. Công nghệ chỉ giúp việc ấy trở nên dễ dàng hơn. Nhờ selfie, người cầm máy cũng có thể xuất hiện trong bức ảnh chung, thay vì luôn đứng ngoài khuôn hình.

Điều đáng quan tâm, vì thế, không chỉ nằm ở cách chụp ảnh, mà còn ở thái độ của chúng ta đối với hình ảnh bản thân. Khi có thể chụp đi chụp lại cho đến lúc ưng ý, nhiều người dần bận tâm quá mức đến diện mạo của mình.

Chiếc điện thoại lúc này không chỉ là máy ảnh mà còn giống như một tấm gương. Chúng ta nhìn vào đó để ngắm mình, đồng thời hình dung người khác sẽ nghĩ gì khi xem bức ảnh. Sau khi đăng, sự chú ý lại chuyển sang một câu hỏi khác: bức ảnh sẽ nhận được bao nhiêu lượt “thích” và bình luận?

 Đằng sau nhu cầu thể hiện bản thân

Thói quen chụp và đăng ảnh khiến nhiều người lo ngại, nhất là khi mạng xã hội chiếm một phần đáng kể thời gian của thanh thiếu niên.

Một nghiên cứu do Trung tâm Thống kê Đại học về Khoa học Y sinh và Đại học Vita-Salute San Raffaele thực hiện cho thấy 66% thanh thiếu niên được khảo sát dành tới bốn giờ mỗi ngày cho mạng xã hội; 37% dành từ hai đến bốn giờ. Các nền tảng được sử dụng nhiều nhất lần lượt là WhatsApp, với 92%; TikTok, 88%; và Instagram, 77%.

Những con số ấy gợi lên câu hỏi: vì sao chúng ta muốn liên tục chia sẻ về mình? Điều gì khiến nhiều người dành hàng giờ đăng ảnh, viết bài hoặc theo dõi người khác trên mạng?

Với một số người trẻ, thế giới trực tuyến có thể là nơi tạm lánh khỏi những khó khăn trong cuộc sống. Khi đăng bài hay xem nội dung của người khác, họ có thể đang tìm kiếm điều mình còn thiếu: sự quan tâm, lời động viên, cảm giác được đón nhận hoặc được công nhận giá trị.

Đây là những nhu cầu chính đáng và rất đỗi bình thường. Ai cũng mong được người khác nhìn nhận và trân trọng. Vấn đề nảy sinh khi chúng ta chỉ tìm cách đáp ứng những nhu cầu ấy qua phản hồi trên mạng. Sự đón nhận vốn cần được thể hiện bằng lắng nghe, thấu hiểu và gắn bó lúc này có thể bị thu hẹp vào một lượt “thích” hay một biểu tượng cảm xúc.

 Khi lời khen chê chi phối cách nhìn về mình

Một biểu tượng nhỏ trên màn hình đôi khi lại có sức cuốn hút rất lớn. Với nhiều người trẻ, phản hồi sau mỗi bài đăng không còn đơn thuần là niềm vui, mà trở thành điều họ trông chờ để cảm thấy mình có giá trị.

Trong khi đó, hình ảnh được đăng lên chưa chắc phản ánh đúng con người ngoài đời. Các ứng dụng cung cấp vô số bộ lọc và công cụ chỉnh sửa, khiến người dùng dễ có xu hướng chỉ chia sẻ những bức ảnh đẹp nhất, gần với vẻ hoàn hảo nhất.

Nếu kéo dài, thói quen này có thể khiến chúng ta khó chấp nhận diện mạo thật của mình. Khoảng cách giữa hình ảnh trên mạng và con người ngoài đời càng lớn, việc sống thoải mái với bản thân càng trở nên khó khăn.

Nhưng ai nói rằng chúng ta phải hoàn hảo mới đáng được yêu thương? Vì sao giá trị của một người lại phải tùy thuộc vào lời nhận xét của những người có khi chưa từng gặp họ?

Một bức ảnh có thể được yêu thích hoặc bị bỏ qua. Điều đó không quyết định giá trị của người trong ảnh. Con người chúng ta có nhiều điều không thể thể hiện hết qua một khuôn hình, càng không thể đo đếm bằng số lượt tương tác.

 Điều chúng ta cần là một ánh nhìn chân thành

Mỗi người đều mong sự hiện diện của mình được người khác nhận biết. Qua những cuộc gặp gỡ và các mối quan hệ, chúng ta cũng hiểu thêm về bản thân.

Tuy nhiên, điều giúp một người cảm thấy được đón nhận không chỉ là lời khen dành cho một bức ảnh. Đó còn là ánh nhìn chân thành của người biết lắng nghe, hiểu hoàn cảnh và trân trọng họ, cả những điểm tốt lẫn những giới hạn.

Chụp selfie không có gì sai. Chia sẻ một khoảnh khắc vui cũng là điều tự nhiên. Điều cần lưu ý là đừng để hình ảnh trên mạng và phản ứng của người xem trở thành thước đo giá trị bản thân.

Mỗi người đều xứng đáng được nhìn nhận và yêu thương như mình vốn có. Giá trị ấy cần được trân trọng, chứ không nên phó mặc cho những lời khen chê trên mạng xã hội.

Nguồn bài viết gốc: The psychology of the selfie: what is really behind this constant urge to photograph and post? - Family And Media