Ba bí quyết giúp bạn giữ được tự do trên mạng xã hội

Một mạng xã hội như Instagram được thiết kế như một ô cửa trưng bày của cửa hàng hay một sàn diễn thời trang. Nói cách khác, những nền tảng mang tính “trưng bày” như thế cho phép chúng ta chia sẻ câu chuyện và nội dung hướng đến một nhóm người nhất định, nhưng lại dễ làm cho con người xa nhau hơn, thay vì kéo chúng ta lại gần nhau. Chúng ta thử cùng nhau tìm hiểu vì sao như vậy.

Vượt lên trên “cơn ghen kỹ thuật số”

Trên các nền tảng mạng xã hội kiểu trưng bày, người ta nhìn chúng ta, bày tỏ đồng tình, nhưng rất ít khi thực sự tương tác – nhiều lắm thì để lại một dấu hiệu nhỏ cho thấy họ “thích” hay một vài lời bình ngắn ngủi.

Vì thế, chúng ta rất dễ bị cuốn vào một lối sống chỉ lo chăm chút bề ngoài, dễ trượt sang khoe khoang, hay rơi vào một vòng xoáy cạnh tranh hơn thua. Không ít khi, chính những ứng dụng này làm nảy sinh sự ghen tị lẫn nhau.

Khi nhìn cách người khác sống – thường là những người chỉ cho thấy thành công, những khoảnh khắc vui vẻ và những điều tốt đẹp trong cuộc đời họ (một cách có ý thức giấu đi những khó khăn, vì “không hợp” để trưng bày) – chúng ta rất dễ bị cuốn vào một cuộc chạy đua ảo, đôi khi còn không nhận ra mình đang bị cuốn đi, và bắt đầu mang trong lòng điều mà người ta vẫn gọi là “ghen tị kỹ thuật số”. Ai cũng cố gắng vượt trội hơn người khác, đồng thời che giấu những góc khuất của chính mình. Hậu quả là, khi dùng mạng xã hội, chúng ta lại cảm thấy cô đơn hơn trong những chật vật của mình, vì ngày ngày phải đối diện với “sự hoàn hảo” tưởng như tuyệt đối nơi đời sống của người khác.

Liệu có thể vừa sử dụng mạng xã hội, vừa tránh được những cơ chế không lành mạnh này không? Dưới đây là ba gợi ý.

1. Nhận diện những “tác dụng phụ” có thể làm xáo trộn bình an nội tâm và tổn thương lòng tự trọng

Không ai uống thuốc mà không biết những tác dụng phụ có thể có, không để ý đến những phản ứng xấu khi dùng chung với các thuốc khác, hay không cân nhắc thiệt hơn. Hiểu biết là nền tảng của một chọn lựa thực sự tự do, và giúp chúng ta đối diện với những hậu quả có thể xảy đến một cách nhanh chóng và hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, mạng xã hội không phải là thuốc. Không ai kê đơn mạng xã hội cho chúng ta, và nó cũng không phải là không khí để thở hay tấm bánh để sống còn. Chúng ta hoàn toàn có thể sống mà không cần đến nó – nhất là khi nhận ra rằng nó đang làm hại mình, đang chiếm hết tâm trí mình, hoặc đang biến mình thành nô lệ của màn hình. Nói cách khác, chúng ta có thể hạn chế, thậm chí loại bỏ nó, nếu thấy mặt hại nhiều hơn mặt lợi.

Nếu chúng ta chọn tiếp tục sử dụng, điều quan trọng là phải hiểu cách nó vận hành và nhận ra rằng mình có thể bị “trói buộc” bởi nó. Bởi lẽ, người ta chỉ có thể thoát khỏi một cơ chế không lành mạnh khi dám nhìn thẳng vào nó và gọi đúng tên nó. Chúng ta có thể tự hỏi mình vài câu để kiểm tra mức độ tự do bên trong:

• Tôi có đang trở thành nạn nhân của “ghen tị kỹ thuật số” không?

• Tôi có đang dùng mạng xã hội như một cuộc “thi đấu” ảo với người khác không?

• Tôi có đang cố vẽ cuộc đời mình thật hoàn hảo để được người khác ngưỡng mộ, và điều đó có làm tôi bớt chân thật đi không?

Nếu chúng ta thấy mình trả lời “có” cho cả ba câu hỏi ấy, có lẽ đã đến lúc nên dừng lại và cầu nguyện, suy nghĩ. Bởi vì, hoàn toàn có thể dùng mạng xã hội một cách lành mạnh và đẹp đẽ hơn thế.

2. Dùng một cách chừng mực

Đời sống “ngoại tuyến” của chúng ta tự nó đã quý giá, cho dù có ai nhìn thấy hay không. Càng đắm chìm vào “thế giới ảo” và mang trong đầu lối nghĩ rằng việc gì mình làm cũng phải cho người khác biết, chúng ta càng dễ quên mất giá trị của một nụ cười không đăng tải, một giây phút vui vẻ không được quay phim chụp hình, một cuộc trò chuyện không cần bức ảnh kèm theo. Khi tâm trí lúc nào cũng nghĩ đến mạng xã hội, chúng ta rất dễ đánh mất khả năng thưởng thức trọn vẹn vẻ đẹp của những khoảnh khắc bình thường trong ngày.

Lựa chọn nằm trong tay chúng ta. Chúng ta có thể thay đổi góc nhìn. Chúng ta có thể quyết định chỉ sử dụng những công cụ này một cách chừng mực – vì nếu lạm dụng, chúng có thể khiến chúng ta đánh mất cảm thức về thực tại. Chúng có thể kéo tâm trí chúng ta đi nơi khác, khiến chúng ta bớt trân trọng giây phút hiện tại – cái “ở đây và bây giờ” của đời mình.

3. Ở trên mạng xã hội nhưng không thuộc về mạng xã hội: biết phục vụ, thay vì chỉ muốn được phục vụ

Trong một bài viết gần đây, người ta gợi ý rằng: trên mạng xã hội, chúng ta có thể chiều theo những thói xấu, nhưng đồng thời, chúng ta cũng có thể chọn sử dụng chúng theo cách nuôi dưỡng và làm lớn lên các nhân đức. Chẳng hạn, thay vì bốc đồng, ta có thể tập sống tiết độ; ta có thể rèn luyện nghị lực, nghĩa là biết nói “đủ rồi”, biết đặt giới hạn; ta có thể sống công bằng và khôn ngoan, nghĩa là biết phân định kỹ càng trước khi đăng một điều gì đó.

Người ta cũng nhắc rằng chúng ta có thể chọn sống đức ái ngay trên mạng xã hội – nghĩa là chọn phục vụ thay vì chỉ muốn được chú ý và phục vụ. Chẳng hạn, thay vì chỉ xoay quanh bản thân và mãi đi tìm cái nhìn tán thưởng, chúng ta có thể tự hỏi: qua những gì mình đăng, mình có thể giúp được ai chăng? Dưới đây là một vài câu hỏi giúp chúng ta định hướng lại cách dùng mạng xã hội:

• Nghĩ đến những người theo dõi mình và những người tin tưởng, thường xuyên xem nội dung mình đăng, hôm nay mình có thể nói điều gì để nâng đỡ họ?

• Mình có thể đăng điều gì để mang lại chút hy vọng cho một người vừa trải qua một ngày mệt mỏi, nặng nề?

• Mình có thể chia sẻ thông tin về một chủ đề nào đó theo cách đơn giản, hữu ích và trung thực như thế nào?

Nếu câu hỏi duy nhất của tôi vẫn là: “Làm thế nào để tôi trông hơn anh ấy/chị ấy?” – thì có lẽ con đường của tôi với mạng xã hội vẫn còn rất dài, trước khi tôi biết dùng nó để tôn vinh vẻ đẹp đích thực – vẻ đẹp có thể soi sáng những chọn lựa hằng ngày và cách chúng ta sống với nhau trong xã hội hôm nay.

Nguồn bài viết: Three tips for being free on social media - Family And Media