Thánh Clara Assisi: Từ đời sống chiêm niệm đến cảm hứng cho truyền thông Công giáo

THÁNH CLARA ASSISI: TỪ ĐỜI SỐNG CHIÊM NIỆM ĐẾN CẢM HỨNG CHO TRUYỀN THÔNG CÔNG GIÁO

Tác giả: Tu sĩ Linh mục Phêrô Nguyễn Văn Dũng, OFM

Dẫn nhập

Một người nữ sống gần như trọn đời trong đan viện lại được Giáo hội chọn làm bổn mạng của truyền hình. Thoạt nghe, điều ấy có vẻ lạ. Thánh Clara Assisi sống vào thế kỷ XIII, khi con người chưa biết đến máy quay, màn ảnh hay những phương tiện truyền thông mà chúng ta sử dụng hằng ngày. Vậy mà năm 1958, Đức Giáo hoàng Piô XII đã đặt thánh nhân làm bổn mạng của truyền hình.[¹]

Mối liên hệ ấy bắt nguồn từ một câu chuyện trong cuộc đời Clara. Nhưng nếu chỉ dừng ở câu chuyện đó, chúng ta có thể bỏ qua những điều còn đáng suy ngẫm hơn: đời sống cầu nguyện, lòng yêu mến Đức Kitô, sự tận tâm với các chị em và những lá thư ngài viết để nâng đỡ một người bạn cùng chí hướng.

Clara không để lại một lý thuyết về truyền thông. Cũng không thể đem những thực hành của thời đại kỹ thuật số đặt vào cuộc đời ngài. Tuy nhiên, từ chứng tá ấy, người trẻ Công giáo có thể tìm được cảm hứng cho cách mình hiện diện và chia sẻ hôm nay.

Giữa một thế giới luôn giục chúng ta lên tiếng, Clara nhắc ta về giá trị của việc lắng nghe. Ngày nay, thánh nhân gợi nhắc ta nhớ đến người đang cần được quan tâm, thay vì ta đang mải miết chay đua để giành được chú ý trên các nền tảng kỹ thuật số. Và giữa bao lời nói về đức tin, cuộc đời thánh Clara mời ta tự chất vấn: những điều mình chia sẻ đã bén rễ trong đời sống mình đến đâu?

1. Một cuộc đời chọn thuộc về Đức Kitô

Clara sinh khoảng năm 1193–1194 tại Assisi, nước Ý, trong một gia đình quý tộc giàu có. Trước mắt người thiếu nữ ấy là một cuộc sống được bảo đảm và một cuộc hôn nhân xứng với địa vị gia đình. Nhưng khi gặp Phanxicô và được đánh động bởi lối sống Tin Mừng của ngài, Clara nhận ra một con đường khác.

Ngài rời gia đình, từ bỏ những điều từng đem lại sự an toàn để bước theo Đức Kitô nghèo khó. Sau một thời gian ở những cộng đoàn khác nhau, Clara cùng các chị em đến sống tại San Damiano. Nơi ấy trở thành mái nhà của ngài suốt hơn bốn mươi năm, cho đến khi qua đời năm 1253.[²]

Quyết định ban đầu đòi hỏi lòng can đảm; sống trung thành với quyết định ấy lại đòi hỏi sự bền bỉ. Clara đã kiên trì gìn giữ ơn gọi nghèo khó của cộng đoàn, đồng thời soạn một bản Luật để các chị em cùng sống đặc sủng đã đón nhận. Bản Luật được Đức Giáo hoàng Innocentê IV phê chuẩn ngày 9 tháng 8 năm 1253, hai ngày trước khi ngài qua đời. Clara được tuyên thánh năm 1255; Giáo hội mừng lễ ngài vào ngày 11 tháng 8.[³]

Trong bài giáo lý về Clara, Đức Bênêđictô XVI nhấn mạnh đóng góp của những người nữ can đảm, đầy đức tin đối với việc canh tân Giáo hội. Ngài cũng nói đến tình bạn thiêng liêng giữa Clara và Phanxicô: hai tâm hồn cùng yêu mến Thiên Chúa đã nâng đỡ nhau trên đường nên thánh.[⁴]

Nhìn vào cuộc đời Clara, ta thấy lời nói và việc làm được liên kết với nhau bằng sự trung thành. Ngài viết về Đức Kitô nghèo khó và chọn sống nghèo khó. Ngài khích lệ các chị em tín thác vào Chúa quan phòng và cùng họ đi qua những thiếu thốn hằng ngày. Chính sự nhất quán ấy làm cho chứng tá của ngài vẫn có sức đánh động sau nhiều thế kỷ.

2. Bổn mạng của truyền hình: Nhớ đến người không thể có mặt

Ngày 14 tháng 2 năm 1958, Đức Giáo hoàng Piô XII đặt thánh Clara làm bổn mạng của truyền hình. Việc chọn lựa này gắn với một câu chuyện được lưu truyền về đêm lễ Giáng sinh khi ngài đang đau bệnh.

Không thể cùng cộng đoàn tham dự việc cử hành, Clara phải ở lại trên giường bệnh. Theo truyền thống ấy, ngài được ơn nghe và thấy việc cử hành Giáng sinh tại nhà thờ thánh Phanxicô, dù không hiện diện tại đó. Câu chuyện trở thành cơ sở cho việc chọn ngài làm bổn mạng của phương tiện có khả năng đưa âm thanh và hình ảnh đến với người ở xa.[⁵]

Dĩ nhiên, không thể đồng nhất một ân sủng đặc biệt trong đời vị thánh với hoạt động của thiết bị kỹ thuật. Điều đáng suy ngẫm ở đây là hoàn cảnh của một người muốn tham dự nhưng không thể có mặt.

Trong các cộng đoàn của chúng ta hôm nay cũng có những người như thế: một cụ già không còn đủ sức đến nhà thờ, một bệnh nhân phải nằm điều trị lâu ngày, một người lao động sống xa quê và nhớ những sinh hoạt quen thuộc của giáo xứ.

Đối với họ, một buổi phát trực tuyến, một bản tin hay vài hình ảnh từ cộng đoàn có thể mang ý nghĩa nhiều hơn người thực hiện nghĩ. Qua đó, họ biết mình vẫn được nhớ đến và vẫn có thể gắn bó với đời sống chung.

Việc theo dõi Thánh lễ qua màn hình không thay thế sự hiện diện và việc tham dự bí tích. Tuy vậy, đối với người không thể đến nhà thờ, phương tiện truyền thông vẫn có thể nâng đỡ việc cầu nguyện và duy trì mối liên hệ với cộng đoàn.

Từ câu chuyện của thánh Clara, người làm truyền thông có thể tập một thói quen: trước khi hỏi chương trình này sẽ thu hút bao nhiêu người, hãy nghĩ xem ai đang cần nó để bớt cô đơn.

3. Chiêm niệm: Ở lại với Chúa trước khi nói về Người

Đời sống chiêm niệm của Clara dường như rất xa nhịp làm việc của người trẻ hôm nay. Một bên là những giờ cầu nguyện trong đan viện; bên kia là thông báo liên tục, thời hạn phải hoàn thành và những nội dung cần được cập nhật.

Nhưng chính khi công việc đòi chúng ta phản ứng nhanh, khoảng lặng lại trở nên cần thiết.

Với Clara, chiêm niệm trước hết là hướng lòng về Đức Kitô, ở lại trong tình yêu của Người và để Người uốn nắn đời mình. Những lá thư gửi thánh Agnes thành Praha cho thấy chiều sâu của mối gắn bó ấy. Đức Kitô là Đấng ngài yêu mến và quy hướng cả cuộc đời.[⁶]

Từ đời sống ấy, chúng ta có thể suy nghĩ về cách chuẩn bị cho việc chia sẻ đức tin. Trước khi viết một bài suy niệm, ta đã dành thời gian cầu nguyện với bản văn chưa? Trước khi giải thích một vấn đề, ta đã đọc đủ kỹ để hiểu điều mình muốn nói chưa? Trước khi bình luận về câu chuyện của người khác, ta có biết hoàn cảnh của họ không?

Những câu hỏi này giúp ta bớt vội vàng. Có những điều cần được suy nghĩ thêm trước khi đăng. Và có những lời nên sửa lại vì quá nặng nề và khô khan. Cũng có những lúc tốt hơn là chưa lên tiếng, bởi ta chưa hiểu đủ để nói một cách công bằng.

Khoảng lặng không khiến chúng ta xa rời công việc. Nó giúp ta trở lại với công việc trong sự tỉnh táo hơn. Người đọc có thể không biết chúng ta đã dành bao nhiêu thời gian cầu nguyện và cân nhắc, nhưng họ sẽ cảm nhận được sự cẩn trọng trong lời mình trao gửi.

4. Những lá thư: Viết cho một người mình thật lòng quan tâm

Bốn lá thư Clara gửi thánh Agnes thành Praha còn được lưu truyền đến hôm nay. Agnes cũng đã từ bỏ địa vị và sự giàu sang để bước theo Đức Kitô nghèo khó. Trong những lá thư ấy, Clara khích lệ người bạn cùng chí hướng kiên trì với ơn gọi và ngày càng gắn bó với Chúa.[⁷] Đây là lời của một người đang cùng sống điều mình muốn chia sẻ. Vì thế, dù có chiều sâu thiêng liêng, các lá thư vẫn mang hơi ấm của tình bạn: người viết biết mình đang ngỏ lời với ai và thao thức cho hành trình của người ấy.

Điều này rất đáng nhắc nhớ trong môi trường truyền thông hôm nay. Khi nhìn vào số lượt đọc, lượt xem và lượt tương tác, chúng ta dễ quên rằng phía sau mỗi con số là một người cụ thể. Quả thật, có độc giả đọc bài viết của chúng ta lúc họ đang bình an; nhưng cũng có người tìm đến vì một câu hỏi chưa được giải đáp, và có thể là một ai đó chỉ muốn tìm một chút hy vọng sau ngày dài mệt mỏi. Nếu nhớ đến họ, cách viết của ta sẽ khác: rõ ràng hơn, bớt phán xét hơn và biết dành chỗ cho những điều mình chưa hiểu hết.

Người trẻ có thể thực hành tinh thần ấy ngay trong những trao đổi hằng ngày. Một tin nhắn hỏi thăm đúng lúc, một lời giải thích kiên nhẫn hay một câu trả lời không làm người hỏi xấu hổ đều có thể mở đầu cho sự đồng hành.

Không phải cuộc trò chuyện nào cũng cần một lời khuyên. Đôi khi, điều người khác cần trước tiên là biết rằng có người sẵn lòng nghe mình nói.

5. Nghèo khó: Giữ tự do trước phương tiện và sự tán thưởng

Nghèo khó là một lựa chọn căn bản trong đời sống thánh Clara. Ngài kiên trì bảo vệ lối sống ấy của cộng đoàn, ngay cả khi có những đề nghị bảo đảm đời sống bằng tài sản và những nguồn lợi ổn định. Đối với ngài, điều cốt yếu là trung thành bước theo Đức Kitô nghèo khó và tín thác vào Thiên Chúa.[⁸] Không thể giản lược lựa chọn của thánh Clara ngày xưa, thành việc mời gọi các nhà truyền thông Công giáo ngày nay dùng ít thiết bị hay làm truyền thông với chi phí thấp. Tuy nhiên, từ tinh thần nghèo khó của Clara, chúng ta có thể xét lại mối tương quan của mình với phương tiện và sự thành công.

Máy quay tốt, âm thanh rõ, phần mềm phù hợp và kỹ năng vững vàng đều giúp công việc đạt chất lượng. Chúng ta nên học hỏi và sử dụng những điều kiện ấy cách có trách nhiệm. Nhưng cũng cần nhận ra lúc nào sự quan tâm đến phương tiện bắt đầu lấn át mục đích phục vụ.

Bởi vì có khi, ta trì hoãn một công việc hữu ích vì nghĩ thiết bị của mình chưa đủ tốt. Cũng không thiếu những lần ta mải chạy theo hình thức/xu hướng đang được ưa chuộng mà quên điều cộng đoàn thực sự cần. Có khi, một bài viết ít được người xem và thích khiến ta thất vọng, nhưng với ơn Chúa, nó đã giúp soi sáng được cho một người đang gặp khó khăn đâu đó.

Tinh thần nghèo khó gợi cho ta một sự tự do: biết dùng điều mình có, sẵn lòng học thêm và không để sự tán thưởng quyết định mọi chọn lựa.

Một tài liệu giáo lý được biên tập cẩn thận, một thông báo dễ hiểu hay một video giản dị vẫn có thể phục vụ tốt. Giá trị của chúng nằm ở điều chúng đem lại cho người tiếp nhận. Nhớ được điều ấy, người trẻ sẽ có thêm bình an để làm những công việc âm thầm.

6. Cộng đoàn: Sống điều mình muốn chia sẻ

Thánh Clara đã sống nhiều thập niên tại San Damiano cùng các chị em. Đời sống cầu nguyện của ngài gắn với những con người cụ thể, với công việc và trách nhiệm hằng ngày.

Cộng đoàn là nơi tình yêu được thể hiện qua những việc rất nhỏ: quan tâm đến người đau bệnh, chia sẻ công việc, chịu đựng khác biệt và học cách nói với nhau khi có điều chưa hài lòng. Ở đó, sự chân thành của một lời nói được nhận ra qua cách sống của người đang nói.

Điều này thách đố một khó khăn quen thuộc của người làm truyền thông Công giáo hôm nay. Chúng ta có thể viết rất hay về hiệp thông, nhưng lại thiếu kiên nhẫn khi cộng tác. Có thể đăng nhiều bài về lòng thương xót, nhưng dùng lời gay gắt với người bất đồng. Chúng ta có thể kêu gọi quan tâm đến người ở xa, trong khi lại không nhận ra một thành viên trong nhóm đang quá tải.

Nhận ra những khoảng cách ấy là cơ hội để điều chỉnh uốn nắn đời mình. Trước khi tìm một đề tài mới về tình huynh đệ, có lẽ ta cần hoàn thành phần việc đã nhận. Cũng thế, trước khi khuyên người khác biết lắng nghe, có lẽ ta cần để bạn cùng nhóm nói hết ý.

Chứng tá của thánh Clara nhắc chúng ta rằng điều muốn trao gửi cho công chúng ở xa cũng cần được thực hành với người ở gần mình. Biết ghi nhận đóng góp, chia sẻ trách nhiệm và xin lỗi khi cần là những việc giúp lời nói về đức tin có sức thuyết phục hơn.

7. Một lời mời dành cho người trẻ Công giáo Việt Nam

Từ đời sống thánh Clara, người trẻ có thể tìm được những cách thực hành vừa sức để hoạt động truyền thông gắn bó hơn với đức tin:

- Dành thời gian cho Chúa: cầu nguyện với Lời Chúa trước khi viết hoặc chia sẻ nội dung thiêng liêng.

- Tôn trọng sự thật: đọc kỹ, kiểm chứng nguồn và sửa thông tin khi phát hiện sai sót.

- Nhớ đến người vắng mặt: quan tâm đến người đau bệnh, người già yếu và những người đang sống xa cộng đoàn.

- Giữ lời nói có tình: tránh làm nhục người khác khi tranh luận; biết giải thích và nhận lỗi.

- Nối hoạt động trên mạng với đời sống thật: dành thời gian gặp gỡ, thăm hỏi và phục vụ những người mình muốn đồng hành.

Những thực hành ấy có thể bắt đầu từ một việc rất nhỏ. Sau buổi phát trực tuyến, hãy gọi hỏi thăm một người bệnh. Khi đăng hình sinh hoạt, hãy nhớ gửi riêng cho người lớn tuổi không quen dùng mạng xã hội. Khi nhận một câu hỏi về đức tin, hãy đọc kỹ trước khi trả lời và chân thành thừa nhận điều mình chưa biết.

Công nghệ giúp lời nói đi xa. Sự quan tâm giúp lời ấy đến được sâu trong trái tim của một con người.

Kết luận: Để sự nối kết mang theo lòng yêu thương

Thánh Clara Assisi đem đến cho truyền thông Công giáo một cảm hứng riêng. Ngài được nhớ đến qua một cuộc đời gắn bó với Đức Kitô, trung thành với ơn gọi nghèo khó và tận tâm với các chị em.

Việc Giáo hội chọn ngài làm bổn mạng của truyền hình gợi nhắc chúng ta nghĩ đến khả năng nối kết những người không thể hiện diện bên nhau. Đời sống chiêm niệm của ngài lại nhắc nhớ ta chăm sóc tâm hồn – đời sống nội tâm thiêng liêng, để biết sử dụng khả năng ấy với lòng yêu thương và sự khôn ngoan.

Người trẻ hôm nay có thể bắt đầu bằng việc lắng nghe kỹ hơn, chuẩn bị cẩn thận hơn và quan tâm đến người ở bên kia màn hình. Một bài viết không cần gây tiếng vang mới có ý nghĩa. Một tin nhắn cũng không cần dài mới đem lại an ủi. Điều quan trọng là người nhận có cảm thấy mình được tôn trọng và được nhớ đến hay không.

Noi gương Clara, chúng ta hãy dành chỗ cho Chúa trong đời sống mình, rồi từ đó dành thời gian và sự quan tâm cho người khác. Biết đâu, qua một lời chia sẻ giản dị, ai đó sẽ tìm lại được niềm hy vọng và muốn đến gần Đức Kitô hơn.

-----

1. Eugenio Bonanata, “Una giornata all’insegna della preghiera: Assisi celebra Santa Chiara,” Vatican News, ngày 11 tháng 8 năm 2022, https://www.vaticannews.va/it/chiesa/news/2022-08/memoria-santa-chiara-assisi-televisione-patrona-11-agosto.html.

2. Bênêđictô XVI, “Saint Clare of Assisi,” bài giáo lý trong buổi tiếp kiến chung, ngày 15 tháng 9 năm 2010, https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/en/audiences/2010/documents/hf_ben-xvi_aud_20100915.html.

3. Francesca Pollio Fenton, “7 Things to Know about St. Clare of Assisi, the Patron Saint of Television,” EWTN News, ngày 11 tháng 8 năm 2026, https://www.ewtnnews.com/vatican/7-things-to-know-about-st-clare-of-assisi-the-patron-saint-of-television.

4. Bênêđictô XVI, “Saint Clare of Assisi.”

5. Bonanata, “Una giornata all’insegna della preghiera”; Fenton, “7 Things to Know about St. Clare of Assisi.”

6. Bênêđictô XVI, “Saint Clare of Assisi.”

7. Bênêđictô XVI, “Saint Clare of Assisi.” Các nhận định về những lá thư trong bài viết dựa trên phần giới thiệu và trích dẫn của Đức Bênêđictô XVI.

8. Bênêđictô XVI, “Saint Clare of Assisi”; Fenton, “7 Things to Know about St. Clare of Assisi.”

9. Xem toàn văn TÔNG THƯ TUYÊN BỐ THÁNH CLARA LÀ BỔN MẠNG TRÊN TRỜI CỦA NGÀNH TRUYỀN HÌNH, tại đây:  https://communication-theology.com/bai-viet/tin-tuc/tong-thu-duc-pio-xii-tuyen-bo-thanh-clara-la-bon-mang-nganh-truyen-hinh.