Rào cản văn hóa trong truyền thông
RÀO CẢN VĂN HÓA TRONG TRUYỀN THÔNG
“Không có giới hạn nào đối với trí tuệ con người; không có bức tường nào bao quanh tinh thần con người; không có rào cản nào đối với sự tiến bộ của chúng ta, ngoại trừ những rào cản do chính chúng ta dựng nên.” (Ronald Reagan)
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và tự do thương mại, truyền thông trong kinh doanh phải vượt qua nhiều căn tính văn hóa khác nhau. Chính những khác biệt này thường tạo nên các rào cản văn hóa cần được nhận diện và vượt qua. Nhịp sống thư thái và thong thả của người phương Đông, phong cách trang trọng và chính thức của người Anh, thái độ tự nhiên và thực tế của người Mỹ, tính cẩn trọng và tỉ mỉ của người Đức, cũng như lối diễn đạt hết sức lịch thiệp và nhã nhặn của người Pháp, tất cả đều là những đặc điểm văn hóa.
Đối với một người Mỹ, việc bày tỏ ý kiến, ngay cả với cấp trên, có thể là điều khá tự nhiên. Trong khi đó, tại nhiều xã hội phương Đông, các quyết định và ý kiến thường ít khi được trình bày công khai trước sự hiện diện của người lớn tuổi hoặc cấp trên. Để vượt qua bất kỳ rào cản văn hóa nào trong truyền thông hiệu quả, người truyền thông cần có sự hiểu biết về văn hóa của người tiếp nhận hoặc người giải mã thông điệp. Ngay cả trong ngôn ngữ cơ thể cũng tồn tại nhiều khác biệt. Chẳng hạn, khi một người Philippines mỉm cười, có người cho rằng người ấy đang tức giận. Cử chỉ tạo thành vòng tròn bằng đầu ngón tay cái và ngón trỏ được xem là dấu hiệu đồng ý tại Bắc Mỹ, nhưng lại có thể bị xem là cử chỉ tục tĩu ở một số bang miền Nam.
Văn hóa là gì?
Văn hóa được xác định bởi những lối ứng xử, tập tục, niềm tin, nghi lễ, lễ nghi, luật lệ, ý tưởng, khuôn mẫu tư duy, nghệ thuật, công cụ, thiết chế xã hội, niềm tin tôn giáo, thần thoại và truyền thuyết, tri thức, giá trị, quan niệm về bản thân, luân lý, lý tưởng và những cách hành xử được cộng đồng chấp nhận và chia sẻ. Chúng ta sống, làm việc, suy nghĩ và hành động theo nhiều cách khác nhau. Những thực hành ấy là những cách thức riêng biệt giúp chúng ta có căn tính. Đó là những lối sống văn hóa và cũng là điều làm nên căn tính văn hóa của chúng ta.
Rào cản văn hóa
Những động lực căn bản của văn hóa bao gồm hệ quy chiếu xã hội được chia sẻ, sự phối hợp giữa ý nghĩa và hành động, cũng như tính đa dạng văn hóa. Những khác biệt trong cách thực hiện truyền thông và trong các hình thức truyền thông khác nhau có thể tạo nên sự phân hóa giữa các nền văn hóa. Những người sống trong các nền văn hóa và thời đại lịch sử khác nhau thường truyền thông theo những cách khác nhau và có những khuôn mẫu tư duy khác nhau.
Rào cản văn hóa trong truyền thông chủ yếu xuất hiện khi tiến trình truyền thông diễn ra giữa những người thuộc hai bối cảnh văn hóa khác nhau. Chúng ta gặp các rào cản văn hóa trong đời sống hằng ngày. Trong thời đại toàn cầu hóa và truyền thông kỹ thuật số, toàn thế giới đang hoạt động và tham gia trên một nền tảng chung. Vì thế, sự hiểu biết lẫn nhau giữa những người truyền thông trở nên hết sức quan trọng đối với một tiến trình truyền thông hiệu quả và đem lại hoa trái.
Trong chuyến thăm Hoa Kỳ, Thủ tướng đầu tiên của Ấn Độ, Jawaharlal Nehru, đã phát biểu: “nếu chúng ta muốn hiểu một dân tộc, chúng ta phải cố gắng đặt mình, trong mức độ có thể, vào chính bối cảnh lịch sử và văn hóa đặc thù của họ. Cần phải nhìn nhận rằng, bất kể tương lai sẽ ra sao, các quốc gia và các dân tộc vẫn khác nhau trong cách tiếp cận cuộc sống, trong lối sống và trong cách suy nghĩ. Để hiểu họ, chúng ta phải hiểu lối sống và cách tiếp cận của họ. Nếu muốn thuyết phục họ, chúng ta phải sử dụng ngôn ngữ của họ trong mức độ có thể, không phải ngôn ngữ theo nghĩa hẹp của từ ngữ, nhưng là ngôn ngữ của tâm trí. Đó là một điều cần thiết.”
Tầm quan trọng của truyền thông liên văn hóa
Truyền thông xuyên văn hóa và liên văn hóa có vai trò rất quan trọng trong thế giới đương đại. Sự gia tăng của các công ty và doanh nghiệp đa quốc gia, tiến trình toàn cầu hóa, sự cải thiện trong các quan hệ quốc tế, cũng như văn hóa internet là những yếu tố thúc đẩy nhu cầu này. Trong một lực lượng lao động và cộng đồng có tính đa dạng văn hóa, điều thiết yếu là xây dựng được một văn hóa làm việc chung và đạt được những kết quả chung.
Để đạt được điều đó, các nhà quản trị truyền thông hoặc những người thúc đẩy truyền thông trong từng doanh nghiệp và quốc gia cần hiểu các rào cản văn hóa khác nhau nơi đội ngũ của mình, đồng thời tìm ra giải pháp để duy trì và phát triển sự cộng tác.
Các nguồn gốc của rào cản văn hóa
Ngôn ngữ và ý nghĩa
Ngôn ngữ được xem là rào cản quan trọng nhất trong truyền thông xuyên văn hóa. Vì truyền thông bằng lời nói giữ vai trò thiết yếu trong mọi bối cảnh, nên việc hiểu đúng ý nghĩa của từ ngữ cũng hết sức quan trọng. Rào cản ngôn ngữ không chỉ phát sinh từ sự khác biệt giữa các ngôn ngữ, mà còn từ sự đa dạng của các phương ngữ. Có thể lấy tiếng Trung và tiếng Nga làm ví dụ, vì trong các quốc gia này, nhiều phương ngữ khác nhau được sử dụng ở nhiều vùng khác nhau. Nếu một người truyền thông không nắm rõ ý nghĩa chính xác của từ ngữ, điều đó có thể tạo ra sự hiểu lầm và dẫn đến xung đột về ý tưởng.
Chuẩn mực và giá trị văn hóa
Mỗi nền văn hóa có những giá trị, ý nghĩa và chuẩn mực riêng, khác với các nền văn hóa khác. Sự khác biệt này phát sinh từ những quan niệm về chân lý, niềm tin và phán đoán, qua đó con người tiếp nhận tri thức về xã hội và văn hóa. Chẳng hạn, tại các nước phương Đông như Ấn Độ, Pakistan và Sri Lanka, ý nghĩa của sự gần gũi về mặt thể lý khác với các nước phương Tây. Trong văn hóa phương Tây, người ta thường chỉ chia sẻ sự gần gũi thể lý với những người mình quen biết. Vì lý do đó, ta có thể thấy một bầu khí khá yên tĩnh và trật tự trên các phương tiện giao thông công cộng tại nhiều nước phương Tây. Trái lại, tại các tuyến tàu ngoại ô và tàu điện ngầm ở Ấn Độ, người ta thường gặp một môi trường đông đúc và ồn ào hơn.
Khuôn mẫu định kiến
Khuôn mẫu định kiến là những hình ảnh tiêu cực hoặc những quan niệm có sẵn về một cộng đồng hay một căn tính nào đó. Chúng thường được hình thành qua các phương tiện truyền thông đại chúng và qua cách các phương tiện này lựa chọn, sắp xếp nội dung. Chẳng hạn, vị thế của người chuyển giới được nhìn nhận ở những mức độ khác nhau trong các nền văn hóa khác nhau. Tương tự, vai trò và sự tôn trọng dành cho phụ nữ cũng thay đổi tùy theo từng nền văn hóa.
Từ góc độ tâm lý học xã hội, ngay cả những khuôn mẫu tích cực cũng có thể được xem là rào cản văn hóa. Đó là việc trình bày một nhóm người hoặc một nền văn hóa theo hướng tích cực, nhưng sự trình bày ấy có thể không hoàn toàn phù hợp với thực tế. Những khuôn mẫu tích cực tạo nên các khung quy chiếu trong tâm trí con người khi họ tiếp cận một bối cảnh văn hóa. Chẳng hạn, người ta thường cho rằng người Ý rất yêu thích nghệ thuật. Điều này có thể đúng ở một mức độ nào đó, vì nước Ý đã trải qua nhiều phong trào nghệ thuật quan trọng. Tuy nhiên, nếu một người nước ngoài đến Ý và tương tác với người Ý bằng chính định kiến tích cực ấy, người đó có thể gặp khó khăn khi đối diện với thực tế đa dạng hơn.
Giá trị và niềm tin
Sự khác biệt về giá trị và niềm tin giữa các nền văn hóa cũng tạo nên rào cản trong truyền thông. Sự khác biệt về mức độ chấp nhận trong các nền văn hóa là một ví dụ. Những khác biệt này chịu ảnh hưởng của tôn giáo, môi trường chính trị hoặc cách con người nhận thức và lý giải tri thức.
Trong tác phẩm The Nature of Human Values xuất bản năm 1979, Rokeach định nghĩa giá trị là “một dạng niềm tin giữ vị trí trung tâm trong toàn bộ hệ thống niềm tin của một người”. Các giá trị cho chúng ta biết nhiều điều về hành vi của con người. Giá trị có thể được diễn tả cách minh nhiên qua một phán đoán giá trị, hoặc được hàm ẩn và suy ra từ hành vi phi ngôn ngữ. Các giá trị cũng có thể thuộc về cá nhân, hoặc được xem như một phần của khuôn mẫu hay hệ thống văn hóa. Mỗi quốc gia đều có nhiều tôn giáo được người dân thực hành. Vì thế, sự khác biệt trong các giá trị và niềm tin tôn giáo cũng là một ví dụ về rào cản văn hóa.
Ngôn ngữ cơ thể và cử chỉ
Ngôn ngữ cơ thể và cử chỉ là những yếu tố khác của rào cản văn hóa. Không thể truyền thông mà hoàn toàn không có ngôn ngữ cơ thể và cử chỉ, vì chúng cung cấp ý nghĩa và làm rõ thêm cho truyền thông. Trong các xã hội bảo thủ như một số quốc gia Ả Rập và Phi châu, việc chào người khác giới bằng cách bắt tay hoặc ôm có thể bị xem là bất lịch sự, thậm chí là vi phạm luân lý. Trong khi đó, tại thế giới phương Tây, bắt tay khi gặp gỡ người khác lại là một thực hành phổ biến.
Vượt qua rào cản văn hóa
Để truyền thông thành công và hiệu quả, điều quan trọng là phải tránh hoặc vượt qua mọi loại rào cản. Đặc biệt trong bối cảnh truyền thông xuyên văn hóa, cần tránh các loại rào cản văn hóa, vì chúng có thể tạo ra căng thẳng giữa những bối cảnh văn hóa khác nhau. Nguyên nhân của các cuộc chiến tranh giữa các quốc gia hoặc sự cạnh tranh trong kinh doanh đôi khi có thể bắt nguồn từ những rào cản văn hóa trong truyền thông.
Sau đây là một số điểm cần lưu ý để tránh các rào cản văn hóa trong truyền thông:
Tránh áp đặt khung quy chiếu riêng của mình.
Sử dụng ngôn ngữ và dấu hiệu có thể được hiểu chung.
Đặt câu hỏi khi còn nghi ngờ hoặc chưa hiểu rõ.
Tạo không gian cho sự tôn trọng lẫn nhau.
Mở lòng trước những ý tưởng mới.
Chấp nhận và thích nghi với các nền văn hóa khác biệt.
Hiểu rõ bối cảnh của truyền thông.
Tránh những quan niệm định kiến.
Cổ võ việc đón nhận tích cực các khác biệt văn hóa.
Học hỏi về các nền văn hóa khác và những chuẩn mực của họ.
CÁC RÀO CẢN TRONG TRUYỀN THÔNG
Các rào cản trong truyền thông có thể bao gồm:
Rào cản phát sinh từ những cách nhận thức khác nhau về thực tại
Rào cản trong truyền thông nói chung
Rào cản đối với truyền thông hiệu quả
Rào cản trong truyền thông bằng văn bản
Ngôn ngữ cơ thể như một rào cản đối với truyền thông khẩu ngữ hiệu quả
Nguyên nhân của các rào cản tâm lý, định nghĩa và ví dụ
Rào cản văn hóa trong truyền thông
Rào cản ngôn ngữ trong truyền thông
Phương tiện truyền thông không phù hợp như một rào cản
Truyền thông sai lệch
Rào cản vật lý hoặc môi trường
Rào cản tâm lý hoặc thái độ
Rào cản ngữ nghĩa
Chưa có Đánh giá/Bình luận nào được đăng.
Hãy trở thành người đầu tiên đóng góp nội dung cho Bài viết này.
