Nguyên nhân của các rào cản tâm lý trong truyền thông
NGUYÊN NHÂN CỦA CÁC RÀO CẢN TÂM LÝ TRONG TRUYỀN THÔNG
Mặc dù truyền thông thường được hiểu như một tiến trình mang tính tuần hoàn, trong tiến trình ấy vẫn có thể xuất hiện những yếu tố gây cản trở. Những yếu tố này được gọi là rào cản, tức bất kỳ trở ngại nào ảnh hưởng đến toàn bộ tiến trình truyền thông. Truyền thông hiệu quả có thể bị ngăn trở bởi nhiều loại rào cản khác nhau, chẳng hạn như rào cản ngôn ngữ, rào cản tâm lý, rào cản vật lý, rào cản văn hóa và nhiều dạng rào cản khác.
Rào cản tâm lý trong truyền thông là gì?
Rào cản tâm lý trong truyền thông là bất kỳ tình trạng tâm lý nào ảnh hưởng đến hiệu quả của tiến trình truyền thông. Thuật ngữ này chỉ những trạng thái nội tâm khác nhau mà con người trải nghiệm, khiến việc truyền thông bị hạn chế hoặc không thể diễn ra cách trọn vẹn.
Những tình trạng như thiếu chú ý, thiếu ngủ, say rượu, căng thẳng, bệnh lý tâm thần và nhiều yếu tố khác có thể cản trở dòng chảy bình thường của truyền thông. Những yếu tố ấy được gọi là rào cản tâm lý.
Chẳng hạn, Max làm bài toán rất kém vì khi Paul đang giảng các phương trình cho Max, cậu gần như không tiếp thu được điều gì do quá mệt mỏi và buồn ngủ.
Rào cản tâm lý bao gồm nhiều tình trạng tâm lý khác nhau làm cho truyền thông không thể diễn ra một cách hiệu quả. Sau đây là một số dạng tiêu biểu.
1. Tâm thế phòng vệ và nỗi sợ Tâm thế phòng vệ là trạng thái lo âu của một cá nhân khi phải đối diện với phê bình hoặc khi tìm cách né tránh phê bình. Hành vi này nhằm bảo vệ bản thân, hoặc đúng hơn, nhằm che chắn con người khỏi cảm giác bị đe dọa. Người có tâm thế phòng vệ thường cố che giấu những thiếu sót và yếu điểm mà họ cảm nhận nơi chính mình. Họ có thể phản ứng bằng những nhận xét châm chọc, lời nói mỉa mai hoặc thái độ gây hấn. Những phản ứng như thế làm giảm hiệu quả truyền thông.
Chẳng hạn, khi Sara cố gắng sửa cho Samantha một lỗi kỹ thuật rất nhỏ, Samantha lập tức phản ứng gay gắt và bảo Sara hãy lo việc của mình.
2. Khung quy chiếu “Khung quy chiếu” được hiểu là hệ thống các chuẩn mực và giá trị có tính ngầm ẩn, nhưng lại chi phối ở một mức độ nào đó cách con người hành động và phán đoán.
Kinh nghiệm mà một người tích lũy trong cuộc sống, đặc biệt là trong thời thơ ấu, cùng với môi trường văn hóa nơi người ấy lớn lên, có ảnh hưởng rất lớn đến khung quy chiếu của họ. Khung quy chiếu là một yếu tố quan trọng có thể giới hạn hoặc làm sai lệch cách một người nhận thức về con người, biến cố và hoàn cảnh. Nó mở đường cho những quan niệm có sẵn, từ đó làm thay đổi cách người ấy nhìn nhận thực tại.
3. Sự nghi ngờ Khi mức độ tin tưởng giữa người gửi và người nhận thấp, nội dung được chuyển tải rất dễ thất bại. Sự thiếu tin tưởng này phát sinh khi người gửi hoặc người nhận có vẻ thiên lệch, định kiến hoặc thù nghịch với nhau. Do sự nghi ngờ ấy, thông điệp có thể bị hiểu sai hoàn toàn, hoặc đôi khi bị phớt lờ.
Chẳng hạn, khi một người mà ta cho là gian dối đứng ra vận động hoặc ủng hộ một mục tiêu tốt đẹp, ta có xu hướng đánh giá chiến dịch ấy dựa trên hình ảnh của người đó hơn là dựa trên chính giá trị của mục tiêu được nêu ra.
4. Sự lọc lựa thông tin Sự lọc lựa thông tin xảy ra khi người gửi điều chỉnh hoặc thao túng thông điệp mà mình muốn chuyển tải, nhằm làm cho người nhận nhìn nhận thông điệp ấy theo hướng thuận lợi. Điều này xảy ra khá thường xuyên trong các tổ chức, nhất là khi cấp dưới muốn trao đổi với cấp trên. Họ có thể lược bỏ những phàn nàn hoặc những thông tin quan trọng khác để tránh cung cấp quá nhiều thông tin hoặc tránh làm cấp trên khó chịu.
Chẳng hạn, khi Michael đến trao đổi với sếp về những vấn đề đang xảy ra giữa các nhân viên, anh chỉ trình bày một bản tóm tắt và bỏ qua nhiều chi tiết, vì nghĩ rằng nếu nói quá nhiều thì sếp sẽ bực mình.
5. Sự xao nhãng và thiếu chú ý Tình trạng thiếu chú ý hoặc bị chi phối bởi nhiều yếu tố như kiệt sức, căng thẳng, lo lắng, buồn ngủ, say rượu và những yếu tố tương tự có thể khiến một người không hiện diện cách trọn vẹn về mặt tinh thần để theo dõi cuộc trò chuyện. Người ấy cũng có thể không còn ý thức đầy đủ về môi trường xung quanh.
Chẳng hạn, nếu một người vừa cãi nhau ở nhà trước khi tham dự cuộc họp với khách hàng, tâm trí người ấy có thể bị chiếm lấy bởi những suy nghĩ căng thẳng, nên không thể tập trung vào diễn tiến của cuộc họp.
Thông điệp dự định truyền đạt có thể bị sai lệch, và chất lượng cuộc trò chuyện sẽ suy giảm nếu lượng thông tin được đưa ra quá tải. Điều này cũng có thể làm người nghe bị phân tâm.
Chẳng hạn, sau khi phải xem qua một chồng lớn tài liệu chi tiết về dự án, Sara không còn khả năng tiếp nhận thêm thông tin nào nữa vì cô cảm thấy kiệt sức và quá tải về mặt tinh thần.
6. Khả năng ghi nhớ hạn chế Khả năng ghi nhớ là năng lực của cá nhân trong việc nhớ lại những nội dung đã được lưu giữ trong trí não. Nội dung được giữ lại trong ký ức tùy theo mức độ thường xuyên nó được nhắc lại hoặc gợi nhớ. Vì thế, một phần nội dung đôi khi có thể bị mất dần theo thời gian. Việc giải thích thông điệp khi ấy phụ thuộc nhiều vào những mảnh thông tin còn được lưu giữ, và điều này ảnh hưởng đến quá trình giải mã thông điệp.
Chẳng hạn, lẽ ra bạn phải gặp một khách hàng cách đây một tháng. Nhưng vào phút cuối, bạn được yêu cầu cử một đồng nghiệp đi thay cùng với tất cả thông tin cần thiết. Tuy nhiên, điều bạn còn nhớ chỉ là tên công ty và lĩnh vực kinh doanh của khách hàng ấy. Bạn không thể nhớ tên của người đó.
7. Nhận thức có chọn lọc Bất kỳ nội dung nào được truyền đạt cũng thường mang theo cách nhìn của người gửi. Dù người nhận không phải lúc nào cũng tiếp nhận nội dung theo cùng một cách nhìn ấy, việc làm rõ quan điểm của người gửi vẫn luôn là điều cần thiết. Con người thường sống trong những hệ tư duy riêng, được lấp đầy bởi các quan điểm và ý kiến của mình. Vì thế, không dễ để vượt qua vòng tròn ấy và chuyển tải nội dung một cách hiệu quả.
Chẳng hạn, một người nêu lên quan điểm phản đối một vấn đề mà đa số người chung quanh không quan tâm có thể không được đón nhận với thiện chí. Ngay cả khi người ấy bắt đầu giải thích, họ vẫn có thể bị gắn chặt với quan điểm ban đầu mà họ đã lên tiếng bảo vệ.
8. Giả định và phán đoán trước Đôi khi con người có xu hướng đưa ra giả định ngay cả trước khi tham gia vào một cuộc trò chuyện. Trong những trường hợp như thế, họ tin rằng giả định của mình là đúng, rồi vội vàng phán xét và đưa ra quyết định. Kết quả là những quyết định ấy có thể trở nên không phù hợp với tình huống thực tế.
Người nhận không cố gắng hiểu đầy đủ các khía cạnh liên quan như bối cảnh văn hóa, xã hội và kinh tế. Điều này có thể làm sai lệch ý định thật sự của người gửi, và do đó ảnh hưởng đến hiệu quả truyền thông.
Chẳng hạn, mỗi lần trưởng bộ phận kinh doanh đến gặp Sara để trao đổi, cô đều cho rằng ông ấy chỉ đến để phàn nàn về mình. Vì thế, cô lập tức tạo ra một vẻ ngoài phòng vệ trước khi cuộc trao đổi thật sự bắt đầu.
9. Trạng thái cảm xúc Những cảm xúc khác nhau có thể khơi lên nơi con người những hành vi và phản ứng khác nhau. Vì vậy, khả năng hiểu thông điệp đúng như ý định ban đầu có thể bị ảnh hưởng bởi bản chất và cường độ của cảm xúc mà một người đang trải nghiệm. Một số cảm xúc có thể làm biến dạng nội dung truyền thông là giận dữ, sợ hãi, lo âu, bận tâm, bối rối và thiếu tin tưởng.
Những cảm xúc mạnh như giận dữ và ghen tị có thể làm suy giảm chất lượng của cuộc trò chuyện, vì chúng ngăn cản con người xử lý thông tin bằng lý trí và lập luận hợp lý.
Chẳng hạn, nếu một người vừa trải qua cơn hoảng loạn lại bất ngờ bị mời lên sân khấu để phát biểu, người ấy có thể bắt đầu nói lắp, thậm chí rơi vào tình trạng suy sụp tinh thần, vì tâm trí bị tê liệt khi nghĩ đến việc phải nói gì.
10. Sự đánh giá vội vàng Việc đánh giá người đối diện và nhanh chóng đưa ra phán đoán về lối sống, hành vi hoặc thân thế của họ là điều thường thấy nơi con người. Đây được gọi là sự đánh giá quá sớm, vì chúng ta có khuynh hướng hình thành một định kiến về người nói. Khi người ấy không phù hợp với hình ảnh mà ta đã giả định, ta có thể rút ra những kết luận sai lầm ngay cả trước khi thông điệp được chuyển tải đầy đủ. Điều này cũng xảy ra khi người nhận đang vội và tự mình bổ sung thông tin mà không thật sự lắng nghe người gửi.
Chẳng hạn, bạn đang vội ra ga để bắt tàu thì một người bạn gọi điện như thường lệ. Bạn nghĩ rằng người ấy gọi để báo rằng họ sẽ không đi cùng. Vì quá vội, bạn nhấc máy và nói ngay rằng bạn đã lên tàu rồi, người ấy có thể bắt đầu đi, rồi lập tức cúp máy.
11. Than phiền và càm ràm Việc bộc lộ những cảm xúc bị dồn nén có thể giúp con người giải tỏa tâm trí. Tuy nhiên, có một khoảng cách đáng kể giữa việc chia sẻ để giải tỏa và việc càm ràm. Chia sẻ cảm xúc thường nhằm mục đích nhẹ lòng và tìm lại sự sáng tỏ, và chỉ diễn ra trong một số trường hợp. Trái lại, càm ràm xảy ra thường xuyên hơn. Người hay càm ràm không thật sự tìm kiếm giải pháp, nhưng cứ lặp đi lặp lại cùng một vòng trò chuyện.
Chẳng hạn, mỗi lần Sara gặp Parker, anh lại bắt đầu than phiền rằng thức ăn trong căn tin không tươi và có mùi ôi. Anh làm điều đó gần như mỗi ngày, khiến Sara không khỏi cảm thấy khó chịu.
12. Kháng cự sự thay đổi Kháng cự sự thay đổi là thái độ miễn cưỡng của một người trước việc thích nghi với một thay đổi nào đó. Những người chống lại sự thay đổi thường có những quan điểm đã được định hình chắc chắn về một số vấn đề hoặc tập tục xã hội, và họ không muốn thay đổi những quan điểm ấy. Sự cứng nhắc trong hành vi này có thể cản trở truyền thông một cách nghiêm trọng.
Khi sự thay đổi đi kèm với cường độ mạnh, nó có thể dẫn đến xung đột, từ chối, thậm chí đối đầu. Hành vi này làm cho truyền thông trở nên kém hiệu quả, và vì thế trở thành một rào cản trong truyền thông.
Những loại rào cản nêu trên là các nguyên nhân chính của rào cản tâm lý trong truyền thông. Chúng có thể tác động riêng lẻ hoặc kết hợp với nhau để làm lệch hướng tiến trình truyền thông. Do đó, cần vượt qua từng rào cản một cách riêng biệt và từng bước giảm bớt mức độ ảnh hưởng của chúng trên tiến trình truyền thông.
Các chiến lược để truyền thông hiệu quả
1. Lắng nghe tích cực Yếu tố quan trọng nhất để tham gia vào truyền thông hiệu quả là lắng nghe thông điệp một cách tích cực. Lắng nghe tích cực là nỗ lực có ý thức nhằm nghe và hiểu điều người khác muốn nói. Bước này có thể làm tăng đáng kể khả năng làm cho truyền thông trở nên hiệu quả.
2. Truyền thông phi ngôn ngữ Trong một cuộc trò chuyện, các cử chỉ của cơ thể có tầm quan trọng không kém những phát biểu bằng lời. Việc chú ý đến ngôn ngữ cơ thể của người khác là điều cần thiết để cuộc trao đổi diễn ra trôi chảy và hiệu quả.
3. Lời nói hướng đến mục tiêu Truyền thông với một mục đích rõ ràng giúp giải quyết nhiều vấn đề và làm cho đời sống trở nên dễ dàng hơn. Thay vì nói vòng vo, việc truyền đạt trực tiếp thông điệp cần thiết giúp tiết kiệm thời gian và tránh nhiều rắc rối.
4. Sự quyết đoán đúng mực Đôi khi không dễ để tìm được sự quân bình giữa lối truyền thông gây hấn và lối truyền thông thụ động. Truyền thông quyết đoán đúng mực diễn ra khi một người cố gắng trình bày ý tưởng và quan điểm của mình mà không làm tổn thương cảm xúc của người khác.
5. Sự thấu cảm Thấu cảm là một kỹ năng then chốt cần được vun trồng trong truyền thông. Sự thấu cảm giúp ta hiểu ngay cả những điều người khác chưa nói ra. Nó cũng đem lại cảm giác an toàn và thoải mái, nhờ đó mở đường cho một cuộc truyền thông chân thành.
Các chiến lược xử lý căng thẳng tâm lý tại nơi làm việc
Học cách quản lý thời gian hiệu quả có thể giúp giảm căng thẳng.
Dù việc vận động thể chất có vẻ tốn thời gian, các nghiên cứu cho thấy tập thể dục giúp cơ thể sản sinh endorphin, một chất rất hữu hiệu trong việc làm giảm mức độ căng thẳng.
Thiền là một phương thế hữu ích để làm dịu tâm trí đang xao động một cách tự nhiên. Dành vài phút tập trung vào nhịp thở và những cảm nhận bên trong có thể đem lại hiệu quả đáng kể.
Việc chia sẻ những nguyên nhân gây căng thẳng với bạn bè và gia đình cũng rất cần thiết, vì điều đó giúp tâm trí bớt rối rắm. Nếu cách này không đem lại ích lợi, việc tìm đến một nhà trị liệu có thể là điều nên làm.
Vượt qua rào cản tâm lý trong truyền thông
Bảo đảm rằng người nghe sẵn sàng về thể lý và tinh thần để tham gia truyền thông.
Ghi nhận các suy nghĩ và ý tưởng của người nói, để họ cảm thấy mình được nhìn nhận và tôn trọng.
Diễn tả rõ khi bản thân chưa thể chú tâm lắng nghe người nói, đồng thời biết đón nhận khi người nghe bày tỏ một giới hạn tương tự.
Truyền thông tại một nơi không có yếu tố gây xao nhãng.
Giữ cho ngôn ngữ và nội dung đơn giản, rõ ràng và ngắn gọn.
Bảo đảm rằng người nghe đã hiểu nội dung, đồng thời làm sáng tỏ những điểm còn nghi ngờ.
Giữ tâm thế cởi mở và tránh đưa ra giả định về điều người nói muốn trình bày.
CÁC RÀO CẢN TRONG TRUYỀN THÔNG
Các rào cản trong truyền thông có thể bao gồm:
Rào cản phát sinh từ những cách nhận thức khác nhau về thực tại
Rào cản trong truyền thông nói chung
Rào cản đối với truyền thông hiệu quả
Rào cản trong truyền thông bằng văn bản
Ngôn ngữ cơ thể như một rào cản đối với truyền thông khẩu ngữ hiệu quả
Nguyên nhân của các rào cản tâm lý, định nghĩa và ví dụ
Rào cản văn hóa trong truyền thông
Rào cản ngôn ngữ trong truyền thông
Phương tiện truyền thông không phù hợp như một rào cản
Truyền thông sai lệch
Rào cản vật lý hoặc môi trường
Rào cản tâm lý hoặc thái độ
Rào cản ngữ nghĩa
Chưa có Đánh giá/Bình luận nào được đăng.
Hãy trở thành người đầu tiên đóng góp nội dung cho Bài viết này.
