Một quan chức Vatican cảnh báo rằng các trang trại nội dung bằng trí tuệ nhân tạo đang làm xói mòn báo chí và nền dân chủ

MỘT QUAN CHỨC VATICAN CẢNH BÁO RẰNG CÁC TRANG TRẠI NỘI DUNG BẰNG TRÍ TUỆ NHÂN TẠO ĐANG LÀM XÓI MÒN BÁO CHÍ VÀ NỀN DÂN CHỦ

Tiêu đề gốc: Vatican official warns AI content farms are eroding journalism, democracy

Nguồn bài viết: https://www.licas.news/2026/08/04/vatican-official-warns-ai-content-farms-are-eroding-journalism-democracy/

Một quan chức truyền thông của Vatican hôm thứ Ba đã cảnh báo rằng các trang tin tức do trí tuệ nhân tạo tạo ra đang làm tràn ngập không gian kỹ thuật số bằng những nội dung đe dọa sự ổn định dân chủ, đồng thời chuyển hướng nguồn thu quảng cáo ra khỏi báo chí điều tra.

Tiến sĩ Nataša Govekar, Giám đốc thần học và mục vụ của Bộ Truyền thông Tòa Thánh, cho biết hiện có hơn 3.800 trang web trên toàn thế giới đang sản xuất tin tức hoàn toàn bằng trí tuệ nhân tạo mà không có sự giám sát của con người.

Phát biểu trong một phiên họp toàn thể của Đại hội Thế giới SIGNIS tại Kigali, Rwanda, ngày 4 tháng 8, bà Govekar cho biết các trang này có khả năng “làm bão hòa các công cụ tìm kiếm và các dòng tin trên mạng xã hội bằng hàng ngàn bài viết mỗi ngày”, đồng thời ngày càng chiếm lĩnh nhiều hơn nguồn đầu tư quảng cáo trực tuyến.

Theo bà, điều đó có nghĩa là các nguồn lực đang bị chuyển hướng khỏi báo chí điều tra và báo chí kiến tạo, để chảy vào các trung gian thuật toán và những nền tảng vi phạm bản quyền.

Bà Govekar cho biết các trang trại nội dung vận hành bằng trí tuệ nhân tạo được thiết kế nhằm thu hút lưu lượng truy cập hơn là theo đuổi chân lý.

Bà nói: các trang trại nội dung ấy, dĩ nhiên, không tìm kiếm chân lý. Chúng tìm kiếm lưu lượng truy cập. Chúng là một mối đe dọa đối với sự ổn định dân chủ.

Bà mô tả sự lan rộng của nội dung tự động như một dạng “đầu độc trí tuệ nhân tạo”, vì nó làm ô nhiễm dữ liệu được dùng để huấn luyện các hệ thống trí tuệ nhân tạo, đồng thời góp phần vào “sự suy thoái văn hóa, sự tầm thường hóa và sự hàng hóa hóa”.

Bà Govekar nêu trường hợp “Nicola Andrizzi”, một nhân vật được giới thiệu trên một trang web như một nhà báo phụ trách đưa tin về tỉnh Trento của Ý.

Theo bà, vấn đề là Nicola Andrizzi không hề tồn tại. Đó chỉ là một câu lệnh, một dòng lệnh được một hệ thống tự động gửi đến chatbot.

Quan chức Vatican này cho biết trí tuệ nhân tạo cũng đang bắt đầu ảnh hưởng đến ngôn ngữ và tư duy của con người.

Bà nhắc đến một nghiên cứu khảo sát hơn 7.000 giờ đối thoại từ hơn 800.000 tập podcast. Nghiên cứu này phát hiện rằng những từ ngữ được ChatGPT ưa dùng đang ngày càng xuất hiện nhiều hơn trong lời nói tự phát của con người.

Bà Govekar nói rằng các kết quả ấy cho thấy trí tuệ nhân tạo đang âm thầm định hình ngôn ngữ con người. Những lựa chọn từ vựng của nó đang đi vào giao tiếp nói tự phát.

Theo bà, các phát hiện này đặt ra những câu hỏi về khả năng các khuôn mẫu tư duy và liên tưởng do chatbot tạo ra cũng có thể đi vào đời sống hằng ngày, nhất là khi trí tuệ nhân tạo ngày càng được sử dụng rộng rãi hơn trong giáo dục, trị liệu và nhiều lãnh vực khác.

Bà Govekar nói rằng những mối quan ngại chung quanh trí tuệ nhân tạo không thể bị giản lược thành vấn đề điều tiết kỹ thuật.

Trích dẫn Sứ điệp của Đức Giáo Hoàng Lêô XIV nhân Ngày Thế giới Truyền thông Xã hội, bà nói rằng thách đố không phải là thách đố kỹ thuật, nhưng là thách đố nhân học. Bảo vệ các khuôn mặt và các tiếng nói, xét đến cùng, là bảo vệ chính bản thân chúng ta.

Bà nói rằng các nền tảng kỹ thuật số không chỉ truyền tải thông tin. Chúng còn định hình văn hóa và trí tưởng tượng tập thể bằng cách ảnh hưởng đến cách con người nhận thức thế giới, đồng thời đưa vào đó những câu chuyện định hướng các ước muốn và những chọn lựa hằng ngày.

Bà Govekar kêu gọi xây dựng một “sinh thái truyền thông”, đặt nền trên nguyên tắc rằng “chân lý là một thiện ích chung, chứ không phải là tài sản của những người có quyền lực hoặc ảnh hưởng”.

Theo bà, công nghệ không nên bị quỷ hóa cũng không nên được thần tượng hóa, nhưng phải được sử dụng theo những cách thức biết bảo vệ các tương quan nhân bản và phục vụ công ích.

Bà nói rằng vì thế, chúng ta phải cổ võ một sinh thái truyền thông ở cấp độ chính sách công, cũng như trong mọi chiều kích xã hội và văn hóa, nơi gia đình và trường học.

Bà Govekar cũng cảnh báo rằng các thuật toán mạng xã hội, vốn được thiết kế nhằm tối đa hóa mức độ tương tác và lợi nhuận, đang làm suy yếu khả năng lắng nghe và tư duy phản biện của con người, đồng thời làm gia tăng sự phân cực.

Bà cho biết Đức Giáo Hoàng Lêô đã minh nhiên kêu gọi con người “đừng từ bỏ khả năng suy nghĩ của mình”.

Bà Govekar nói rằng trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra kết quả nhanh chóng, nhưng việc đào luyện con người đòi hỏi thời gian, nỗ lực và kinh nghiệm.

Theo bà, các thuật toán đưa ra những giải pháp, nhưng sự khôn ngoan lớn lên qua cuộc vật lộn với sai lầm, với sự chờ đợi, và đôi khi cả với sự mất phương hướng.

Bà nhấn mạnh rằng không một hệ thống công nghệ nào có thể thay thế lương tâm và khả năng tự hiến vốn nằm ở trung tâm của truyền thông nhân bản.

Bà Govekar nói rằng không một hệ thống tính toán nào, dù tinh vi đến đâu, có thể tạo nên một trái tim biết hiến mình hoặc một lương tâm biết phân định điều thiện và điều ác.

Bà nói thêm rằng ngay cả khi máy móc vượt trội về hiệu năng, thì một khuôn mặt con người đang mời gọi được chiêm ngắm vẫn luôn là trung tâm của lịch sử chúng ta.