Các nhà thần học Philippines tìm hiểu cách Giáo hội nên đáp ứng trước AI

CÁC NHÀ THẦN HỌC PHILIPPINES TÌM HIỂU CÁCH GIÁO HỘI NÊN ĐÁP ỨNG TRƯỚC AI

Tác giả: Cha Kasmir Nema, SVD, và Nữ tu Helen Ann Palacay, FMIJ, Manila

Một cuốn sách mới, Artificial Intelligence and the Catholic Church: Challenges, Discernment and Hope in a Digital Age (Trí tuệ nhân tạo và Giáo hội Công giáo: Những thách đố, sự phân định và niềm hy vọng trong thời đại kỹ thuật số), khảo sát các vấn đề đạo đức, thần học và mục vụ do sự phát triển nhanh chóng của AI đặt ra trong xã hội, cũng như trong đời sống và sứ vụ của Giáo hội.

Được Nhà xuất bản Truyền thông Claretian (Claretian Communications) xuất bản, tác phẩm này do Leo-Martin Angelo R. Ocampo, OP, và Ivan Efreaim A. Gozum, OP, biên soạn. Cả hai đều là giảng viên của Viện Tôn giáo (Institute of Religion) và là nghiên cứu viên liên kết của Trung tâm Thần học, Nghiên cứu Tôn giáo và Đạo đức học (Center for Theology, Religious Studies and Ethics) tại Đại học Giáo hoàng và Hoàng gia Santo Tomas (Pontifical and Royal University of Santo Tomas) ở Manila.

Dựa trên thần học, đạo đức học và các khoa học xã hội, các tác giả tiếp cận AI không chỉ như một sáng kiến công nghệ, nhưng như một tiến trình phát triển đang biến đổi các mối tương quan nhân loại, lao động, giáo dục, truyền thông, quản trị và đời sống xã hội.

Vượt lên trên nỗi sợ hãi và sự mê hoặc

Cuốn sách ra đời trong bối cảnh Giáo hội Công giáo tiếp tục đào sâu suy tư về những cơ hội và thách đố do trí tuệ nhân tạo đặt ra.

Trong Thông điệp Magnifica Humanitas, Đức Giáo hoàng Leo XIV xếp AI và các công nghệ mới nổi khác vào số những “điều mới mẻ” mang tính định hình của thời đại hiện nay. Ngài kêu gọi sự khôn ngoan và sự phân định chung, để việc phát triển công nghệ luôn quy hướng về phẩm giá con người và công ích.

Đức Giáo hoàng cảnh báo cả thái độ hăng hái thiếu phê phán đối với công nghệ lẫn nỗi sợ hãi vô căn cứ trước công nghệ. Thay vào đó, ngài mời gọi một cách tiếp cận đặt nền trên phẩm giá con người, sự ưu tiên chọn lựa người nghèo, việc chăm sóc công trình tạo dựng và nỗ lực kiến tạo hòa bình.

Trọng tâm của tiến trình phân định này là một câu hỏi nền tảng: Làm thế nào để nhân loại vẫn là nhân loại một cách trọn vẹn trong một thế giới ngày càng được công nghệ hóa?

Ocampo và Gozum triển khai câu hỏi này xuyên suốt cuốn sách. Thay vì chỉ đặt vấn đề liệu AI nên được chấp nhận hay bị bác bỏ, các tác giả khảo sát cách thức AI có thể được thiết kế, quản trị và sử dụng để phục vụ con người và các cộng đồng.

Cuộc thảo luận của các tác giả xem xét những vấn đề liên quan đến tự do và trách nhiệm, các mối tương quan nhân loại, giáo dục và việc làm, truyền thông, quản trị và công ích. Các tác giả cũng khảo sát những hệ quả của AI đối với giáo dục tôn giáo, thừa tác vụ mục vụ, công cuộc loan báo Tin Mừng và suy tư thần học.

Vì thế, đối với các tác giả, AI không chỉ là một vấn đề kỹ thuật. Sự phát triển của AI đặt ra những câu hỏi nền tảng về ý nghĩa của việc làm người, cũng như về kiểu xã hội mà nhân loại muốn xây dựng.

“Sự khôn ngoan, sự sáng rõ luân lý và niềm hy vọng Tin Mừng”

Trong lời tựa của cuốn sách, Đức Hồng y José F. Advincula, Tổng Giám mục Manila, mô tả trí tuệ nhân tạo là “một trong những chuyển biến quan trọng nhất của thời đại chúng ta”.

Ngài nhận định rằng AI đang nhanh chóng làm thay đổi cách con người làm việc, giao tiếp, quản trị, học hỏi và hiểu về chính mình. Đối với Giáo hội, sự chuyển biến này không đòi hỏi thái độ rút lui, nhưng mời gọi sự dấn thân tham gia.

Đức Hồng y viết rằng Giáo hội được mời gọi đối diện với những thách đố của trí tuệ nhân tạo “bằng sự khôn ngoan, sự sáng rõ luân lý và niềm hy vọng Tin Mừng”.

Ngài đánh giá cao các tác giả vì đã cho thấy Giáo hội có thể đồng hành cách trung tín với nhân loại như thế nào, khi AI ngày càng được đan kết vào đời sống hằng ngày.

Tác phẩm này cũng nhận được những đánh giá tích cực từ các nhà thần học bên ngoài Philippines.

Cha Daniel Patrick Huang, SJ, điều phối viên chuyên ngành Truyền giáo học tại Đại học Giáo hoàng Gregoriana (Pontifical Gregorian University) ở Rôma, mô tả cuốn sách như một dẫn nhập có giá trị về trí tuệ nhân tạo, vào thời điểm tác động của công nghệ này trên đời sống con người ngày càng trở nên rõ rệt.

Ngài nhấn mạnh sự quan tâm của các tác giả đối với cả những khả thể lẫn những rủi ro của AI, cũng như điều ngài gọi là cách tiếp cận theo hướng “niềm hy vọng thực tế”, một cách tiếp cận mà ngài liên kết với truyền thống trí thức Đa Minh.

Stephan van Erp, OP, Giáo sư Thần học Cơ bản tại Đại học Công giáo Leuven (KU Leuven) và Nghiên cứu viên Giáo sư tại Đại học Công giáo Úc (Australian Catholic University), cũng mô tả tác phẩm này là “một dẫn nhập đúng lúc và đầy đủ thông tin về trí tuệ nhân tạo”.

Ông đặc biệt nhấn mạnh việc cuốn sách khảo sát những hệ quả của AI đối với giáo dục và kinh tế, cũng như việc tác phẩm đối thoại với các vấn đề về chân lý, công lý, phẩm giá con người và niềm hy vọng.

Một tiếng nói Philippines trong cuộc đối thoại toàn cầu

Đối với Ocampo và Gozum, cuộc đối thoại về trí tuệ nhân tạo, xét đến cùng, không thể tách rời khỏi sứ mạng của Giáo hội là bảo vệ phẩm giá con người và đồng hành với con người giữa những biến đổi xã hội nhanh chóng.

Công trình của họ cũng phản ánh sự dấn thân ngày càng gia tăng của các nhà thần học Công giáo tại Philippines trước những vấn đề nảy sinh từ tiến trình chuyển đổi kỹ thuật số của xã hội.

Khi AI ngày càng thấm sâu vào đời sống hằng ngày, thách đố không còn chỉ là hiểu công nghệ này có thể làm gì. Thách đố còn là phân định con người nên làm gì với công nghệ ấy, và những giá trị nào phải hướng dẫn các chọn lựa đó.

Tác phẩm mới này đóng góp một tiếng nói thần học Philippines vào cuộc đối thoại toàn cầu ấy, đồng thời kêu gọi tiến bộ công nghệ phải luôn phục vụ con người, các mối tương quan nhân loại và công ích.

Nguồn bài viết: Filipino theologians explore how Church should respond to AI - Vatican News