Họ trông như những bậc thầy tôn giáo. Nhưng họ là AI, và hàng triệu người đang lắng nghe

(RNS) — Khi Saahera Ashraf đang lướt Instagram, cô dừng lại trước hình ảnh một vị sư Đông Á lớn tuổi trong chiếc áo cà sa màu vàng nghệ. Yang Mun ngồi trước máy quay, đầu cạo nhẵn, gương mặt hiền hòa, và trao cho những người theo dõi mình một bài học về sự tha thứ.

Ông nói với họ rằng họ cần tha thứ cho bốn nhóm người: cha mẹ, những người bạn đời cũ, những người đã làm tổn thương họ, và sau cùng là chính bản thân họ. Ashraf lắng nghe. Hàng trăm video tương tự đã được đăng trên trang của Mun, đưa ra lời khuyên về các mối quan hệ, sự lo âu, thói quen ăn uống và cách làm lắng dịu một tâm trí quá xao động. Các video ấy thường được quay trong một ngôi chùa với ánh sáng dịu nhẹ hoặc bên cạnh các tượng Phật.

Đối với Ashraf, 32 tuổi, sống tại Toronto, Mun trông đúng như điều ông tự nhận: một vị thầy cao niên đang truyền lại những bài học đã tích lũy qua cả một đời. “Tôi đã lưu lại vài bài đăng của ông ấy,” cô nói.

Mun có hơn 2,5 triệu người theo dõi trên Instagram. Tại đó, các video của ông thu hút hàng triệu lượt xem và nhiều bình luận từ những người cảm ơn ông vì các lời khuyên. Trang web của ông mô tả ông là một người thầy của minh triết Đông phương truyền thống.

Nhưng vị sư ấy không hề tồn tại. Mun được tạo ra bằng trí tuệ nhân tạo. Đằng sau gương mặt cao niên trên màn hình ấy không có một đời sống từng miệt mài học hỏi Phật giáo, dù trang web và các tài khoản mạng xã hội mang tên ông đang bán sách, cũng như một chương trình chữa lành có hướng dẫn được xây dựng quanh các giáo huấn của ông.

Yang Mun không phải là trường hợp duy nhất. Rabbi Goldman, một giáo sĩ Do Thái Chính thống được tạo ra bằng AI và từng lan truyền các thuyết âm mưu, đã thu hút hơn 1,5 triệu người theo dõi trên Instagram trước khi tài khoản bị gỡ bỏ. Father Justin, được tạo ra như một linh mục Công giáo AI, trả lời các câu hỏi về đức tin. Trong khi đó, Vedguru và Shaykh AI lần lượt đưa ra hướng dẫn tôn giáo cho người Hindu và người Hồi giáo. Một số công khai xác nhận mình là trí tuệ nhân tạo, trong khi một số khác khó phân biệt với những nhân vật tôn giáo mà chúng mô phỏng. Tuy nhiên, xét chung, chúng đang đưa AI vào các thực hành tôn giáo vốn được định hình bởi những tương quan và kinh nghiệm con người. Chúng thay thế các thực hành ấy bằng những “sứ vụ” bao gồm việc bán sản phẩm, cổ xúy các thuyết âm mưu và chia sẻ những bài học tâm linh, nhưng không có một vị lãnh đạo tinh thần thật sự nào đứng phía sau.

“Tôi cảm thấy một nỗi nhói đau rất rõ, gần như là cảm giác người ta đang bị đánh lừa,
khi tưởng rằng mình đang nhận giáo huấn từ một con người,” Nikki Mirghafori, một
giáo thọ Phật giáo (Buddhist teacher) và nhà khoa học AI sống tại vùng Vịnh San Francisco, nói.
Khi xem trang Instagram của Mun trong cuộc phỏng vấn, bà không tìm thấy chỗ nào
tài khoản này cho hàng triệu người theo dõi biết rằng vị sư ấy là nhân tạo.

Rồi bà mở một video. Mun đang nói với những người theo dõi bị đau lưng và đau hông
rằng hãy pha nước dừa, dầu ô liu và nước cốt chanh rồi uống trong ba ngày. “Ôi
Trời ơi,” bà nói. “Điều này hoàn toàn không phải là Phật giáo.”

Chiếc áo cà sa màu vàng nghệ khiến bà bận tâm không kém gì lời khuyên ấy. Bà nói, người
ta thường gắn hình ảnh các vị sư với “sự chân thật, lòng nhân ái, sự khôn ngoan
và tình thương.” Mun đang vay mượn niềm tin ấy để hướng những người theo dõi đến
các sản phẩm. “Về cơ bản, ông ta đang bán thuốc rởm,” bà nói. “Không thể chỉ
khoác lên mình một chiếc áo tu rồi bắt đầu giảng dạy.”

Rabbi Mois Navon, một giáo sĩ Do Thái Chính thống kiêm kỹ sư sống tại Israel, nhìn thấy một vấn đề khác nơi Rabbi Goldman. Đây là một nhân vật được tạo ra bằng AI, xuất hiện trên mạng với bộ râu dài màu xám, đội mũ đen và mặc áo khoác đen. Trong các video được hàng triệu người xem, Goldman đóng vai một giáo sĩ Do Thái, đồng thời hứa sẽ giải thích vì sao người Do Thái giàu có, hoặc điều mà người Do Thái được cho là biết về tiền bạc trong khi người khác thì không. Theo Navon, nội dung ấy đã đóng gói lại một định kiến bài Do Thái có từ nhiều thế kỷ, vốn liên kết người Do Thái với tiền bạc và quyền lực tài chính, rồi sử dụng diện mạo của một giáo sĩ Do Thái Chính thống để truyền tải định kiến đó.

“Rabbi Goldman là một sản phẩm deepfake phục vụ chủ nghĩa bài Do Thái,” Navon nói. “Nó mang tính thao túng và lừa dối, và điều đó rất tệ hại.”

Nhân vật này đã thu hút hơn 1,5 triệu người theo dõi trên Instagram trước khi nền tảng này gỡ bỏ tài khoản của ông. Các video của ông cũng hướng người xem đến một cẩm nang giá 9 đô la có tựa đề: “Cách kiếm tiền và đầu tư như người Do Thái.”

Navon cho biết ông không hoàn toàn phản đối ý tưởng sử dụng AI để cung cấp các giáo huấn về Do Thái giáo. Theo ông, một công cụ được xác định công khai là AI và được huấn luyện trên các bản văn Do Thái có thể giúp người ta hiểu luật Do Thái hoặc tìm kiếm tài liệu tôn giáo. Tuy nhiên, điều quan trọng là người xem phải biết rằng thẩm quyền ở phía bên kia màn hình là thẩm quyền nhân tạo.

Swami Sarvapriyananda, một tu sĩ Hindu và là thừa tác viên thường trú của Vedanta Society of New York tại Manhattan, đã có một kinh nghiệm khác nhưng liên quan đến cùng vấn đề. Khoảng hai năm trước, ông gặp một phiên bản AI của chính mình. Một dự án khoa học máy tính tại University of Texas đã huấn luyện một hệ thống dựa trên hơn 1.000 giờ các lớp học và bài giảng được ghi âm, ghi hình của ông. Các nhà nghiên cứu mời ông thử nghiệm hệ thống ấy.

“Tôi phải thừa nhận rằng AI đã hoạt động rất tốt,” Sarvapriyananda nói. Hệ thống thậm chí có thể dẫn ông đến một video và mốc thời gian cụ thể, nơi trước đây ông đã nói điều mà hệ thống gán cho ông. “Rất khó để phản bác điều đó,” ông nói thêm.

Chính Sarvapriyananda cũng sử dụng AI và tin rằng nó có thể giúp các học giả tra cứu những bộ sưu tập đồ sộ các bản văn tôn giáo. Nhưng khi biết rằng các nền tảng đang tiếp thị những “guru AI,” ông tỏ ra dè dặt. “Người thầy hiện thân cho giáo huấn,” Sarvapriyananda nói. Ông giải thích rằng một guru không đơn giản là người có thể truy xuất đúng đoạn văn hay đưa ra câu trả lời đúng. Người thầy được kỳ vọng là người đã sống những giáo huấn tinh thần và luân lý mà mình truyền lại.

Không phải mọi hướng dẫn viên tôn giáo nhân tạo đều che giấu bản chất của mình. Shaykh AI, một chatbot dựa trên các giáo huấn của vị thầy Hồi giáo Sufi Shaykh Nurjan Mirahmadi, sống tại Vancouver, tự nhận diện ngay từ đầu. Khi được hỏi nó là ai và ai vận hành nó, chatbot này mô tả mình là một “người hướng dẫn Sufi đầy lòng trắc ẩn,” rồi nói thêm: “Bản thân tôi không phải là một con người hay một thẩm quyền tinh thần.” Nó cho biết các câu trả lời của mình chỉ rút ra từ những giáo huấn đã được Mirahmadi phê chuẩn và các nguồn chính thức.

Các Kitô hữu cũng đã chứng kiến ranh giới có thể trở nên nhập nhằng nhanh chóng như thế nào. Vào tháng 4 năm 2024, trang web Catholic Answers giới thiệu Father Justin, một nhân vật AI 3D được thiết kế để trông giống và nói năng như một linh mục Công giáo. Trong ít nhất một lần tương tác, chatbot này đã nghe một người dùng xưng tội và đáp lại bằng điều nghe giống như lời xá giải bí tích, tức ơn tha tội mà theo giáo huấn Công giáo, chỉ một linh mục mới có thể ban.

Sau những chỉ trích về việc trình bày AI như một linh mục, Catholic Answers đã bỏ tước hiệu “Father”. Tổ chức này thừa nhận họ đã không lường trước việc người dùng tìm kiếm ơn xá giải bí tích từ một chatbot.

Kushal Pereira, một mục sư và phó chủ tịch của Prophet Jerome Fernando Ministries có trụ sở tại Sri Lanka, nói rằng những trường hợp như thế cho thấy nguy cơ của việc trao cho một cỗ máy diện mạo của thẩm quyền tôn giáo. “Đó là một điều rất nguy hiểm, vì nó có thể trông như thật và đưa ra thông tin sai,” Pereira nói. Theo ông, một người nào đó có thể nghe điều gì “hoàn toàn nằm ngoài Kinh Thánh,” “và người ta vẫn có thể tin điều đó.”

Pereira sử dụng AI để tìm các câu Kinh Thánh, nhưng ông nói rằng việc mục vụ bao hàm các tương quan được xây dựng qua hôn nhân, cái chết, các vấn đề gia đình và những cuộc khủng hoảng đức tin. “Một tương quan luôn triển nở nhờ có linh hồn,” ông nói. AI có thể mô phỏng một phần của tương quan ấy, “nhưng nó không phải là thật.”

Không một nhà lãnh đạo tôn giáo nào được phỏng vấn bác bỏ AI một cách tuyệt đối. Navon nhìn thấy ích lợi của nó trong việc định hướng giữa các quy định của luật Do Thái. Pereira dùng nó để tìm Kinh Thánh. Sarvapriyananda cũng sẵn sàng xem một AI được huấn luyện trên chính các giáo huấn của ông tái tạo những câu trả lời của ông với độ chính xác đáng kinh ngạc. Tuy nhiên, đối với Sarvapriyananda, việc một AI biết các giáo huấn và việc nó là một vị thầy tâm linh vẫn là hai điều khác nhau.

Ông mô tả sự khác biệt ấy bằng hình ảnh ẩn dụ về một chiếc diya, một ngọn đèn dầu nhỏ được dùng trong các truyền thống Hindu. Ông nói, một chiếc diya đang cháy có thể thắp sáng một chiếc diya khác, cũng như một người thầy trao truyền điều gì đó cho người môn sinh.

“AI có thể hỗ trợ, có lẽ trong việc cung cấp thông tin, huấn luyện và soi sáng nhận thức,” Sarvapriyananda nói, “nhưng nó không thể thật sự trao truyền linh đạo.”

---

Nguồn bài viết: https://religionnews.com/2026/08/28/the-religious-influencers-who-arent-real/