Nhìn cận cảnh các Mạng Xã Hội dưới góc độ đức tin Kitô Giáo

Các mạng xã hội đang trở thành một phần quen thuộc trong đời sống hằng ngày, nhất là nơi người trẻ. Đức Thánh Cha Bênêđictô XVI nhìn nhận đây là không gian mới của truyền thông và của việc loan báo Tin Mừng, nhưng đồng thời cũng đặt ra những đòi hỏi nghiêm túc về tính xác thực, đối thoại và trách nhiệm. Nếu thiếu chiều kích này, mạng xã hội dễ trở thành nơi thao túng dư luận và xây dựng hình ảnh cá nhân. Đối với Kitô hữu, hiện diện trên mạng không chỉ là “theo kịp thời đại”, mà là tìm cách diễn tả Tin Mừng chạm tới lý trí và con tim con người hôm nay.

NHÌN CẬN CẢNH CÁC MẠNG XÃ HỘI DƯỚI GÓC ĐỘ ĐỨC TIN KITÔ GIÁO

“Các mạng xã hội: những cánh cửa của sự thật và đức tin; những không gian mới cho việc rao giảng Tin Mừng.” – Sứ điệp của Đức Thánh Cha Bênêđictô XVI nhân Ngày Thế giới Truyền thông Xã hội năm 2013.

Việc một vị Giáo hoàng, đồng thời là một nhà thần học 85 tuổi, chấp nhận thỉnh thoảng sử dụng Twitter (nay là X) để gửi những sứ điệp ngắn là một hiện tượng đáng chú ý. Thực tế này đã thu hút sự quan tâm lớn của truyền thông quốc tế. Trong một thời gian, nó cũng tạo ra nhiều tranh luận trong một số môi trường Công giáo, dù đến nay những tranh luận ấy đã dần lắng xuống.

Nhiều nhà báo bị cuốn hút bởi tính mới mẻ của hiện tượng và bởi số lượng người theo dõi rất lớn. Vì thế, họ ít chú ý hơn đến những suy tư nền tảng của ngài về truyền thông kỹ thuật số. Văn bản chính thức của Sứ điệp có thể được đọc trọn vẹn ở tại đây. Dựa trên đó, Family and Media đưa ra một số nhận định tóm lược như sau.

Suy tư của Đức Bênêđictô XVI được trình bày với giọng văn điềm tĩnh và quân bình. Ngài không nhằm đưa ra những ý tưởng giật gân hay mang tính cách mạng. Ngài cũng không rơi vào giọng điệu tán dương công nghệ một cách giản đơn, nhưng đồng thời cũng không bi quan hay cực đoan. Tuy vậy, trong bản văn này vẫn có những cảnh báo khôn ngoan và những nhận định phê bình rõ ràng, thấu đáo.

Các phân tích của ngài dựa trên một khẳng định rất thực tế: “Môi trường kỹ thuật số không phải là một thế giới song song hay hoàn toàn ảo, nhưng là một phần của kinh nghiệm sống thường ngày của nhiều người, đặc biệt là người trẻ. Các mạng xã hội là kết quả của sự tương tác giữa con người với con người. Đồng thời, chính chúng cũng tái định hình các động lực truyền thông vốn xây dựng nên các mối tương quan. Đó là một lý do quan trọng để hiện diện ở đó cách có ý nghĩa.”

Từ điểm khởi đầu này, có thể thấy các mạng xã hội trở thành nơi gặp gỡ của nhiều hạng người, nhiều bối cảnh, nhiều mối quan tâm và nhiều mục tiêu khác nhau. Điều này cũng đúng đối với các Kitô hữu. Họ được mời gọi làm cho chân lý của Tin Mừng hiện diện trong một không gian công cộng mới. Không gian này đang được các mạng xã hội tạo nên và định hình từng ngày.

Trong bối cảnh ấy, “tính xác thực/tính chính danh” (authenticity) trở thành một đòi hỏi không thể thiếu đối với mọi người tham gia. Nếu thiếu yếu tố này, các mạng xã hội rất dễ chỉ còn là nơi trao đổi thông tin và ý kiến một cách hời hợt. Tệ hơn nữa, chúng có thể trở thành công cụ phục vụ những hình thức thao túng tinh vi, gắn với việc tìm kiếm danh tiếng hoặc xây dựng hình ảnh cá nhân.

Thực tế cho thấy các mạng xã hội có tầm ảnh hưởng lớn thường yêu cầu người dùng phải xác định một căn tính cá nhân tương đối rõ ràng. Điều này, ít nhiều, cũng gắn với những lợi ích thương mại của chính nền tảng. Tuy nhiên, nếu muốn thực sự xứng đáng với tên gọi “mạng xã hội”, các nền tảng ấy cần hơn thế nữa. Chúng đòi hỏi nỗ lực của mọi người tham gia trong việc mở mình ra cho đối thoại lý tính và cho lập luận được trình bày một cách mạch lạc. Chỉ khi đó, chúng mới thực sự mang tính bao hàm (inclusive) và có khả năng đón nhận mọi người.

Khi sử dụng các mạng này để hiện diện và làm chứng cho Đức Kitô trong không gian trực tuyến, các Kitô hữu không làm như thể “chỉ để theo kịp thời đại”. Như Đức Thánh Cha Bênêđictô XVI nhấn mạnh, mục tiêu chính là khác: để cho “sự phong phú vô biên của Tin Mừng” tìm được những cách diễn tả mới. Các hình thức biểu đạt này phải có khả năng chạm tới lý trí và con tim của con người thời đại hôm nay.

Theo cùng đường hướng đó, trong Khóa Họp Khoáng Đại của Hội đồng Tòa Thánh về Văn hóa, một tham dự viên trẻ tuổi đã đưa ra một nhận xét đáng suy nghĩ. Anh nói: “Quý vị đừng mắc sai lầm là hiện diện trên Twitter chỉ để viết 140 ký tự vì người trẻ đang làm như vậy. Đức Kitô đã nói ‘hãy yêu thương người thân cận như chính mình’ với số ký tự ít hơn thế, và điều đó đã xảy ra cách đây hơn 2.000 năm. Quý vị hãy dùng 140 ký tự ấy để làm điều mà quý vị vẫn luôn làm: nhân rộng sứ điệp đó theo hàng triệu cách thức khác nhau.”

Ở bình diện thiêng liêng và thần học, Đức Thánh Cha nhắc các Kitô hữu nhớ rằng Thiên Chúa phán dạy “trong tiếng gió hiu hiu” (x. 1 V 19,11-12). Điều này cũng gợi ý cho cách hiện diện trên môi trường kỹ thuật số. Việc “tiếp xúc” qua mạng không chỉ dừng lại ở một cú nhấp chuột hay một lần tương tác ngắn ngủi. Nó cần mở ra con đường dẫn đến cuộc gặp gỡ mang tính cá vị với tha nhân và với cộng đoàn Kitô hữu. Cuộc gặp gỡ ấy có thể được triển nở trong đời sống cầu nguyện, trong phụng vụ và trong các cuộc hành hương.

Với cái nhìn này, các mạng xã hội không chỉ là những công cụ truyền thông thuần túy. Chúng còn có thể được hiểu như những “không gian biểu tượng mới”. Trong những không gian ấy, Giáo Hội được mời gọi hiện diện, phân định và làm chứng cho mầu nhiệm Thiên Chúa tự thông ban chính mình trong Đức Kitô, ngay giữa lòng thế giới hôm nay.

Nguồn: A Close-Up on Social Networks from the Christian Faith – Family and Media

Chuyển ngữ và bổ sung: Tu sĩ Linh mục Phêrô Nguyễn Văn Dũng, OFM