Rủi ro của Mạng Xã Hội là gì? … chính là chúng ta

Alexander Pschera cho rằng rủi ro lớn của mạng xã hội không chỉ nằm ở dữ liệu hay quảng cáo, nhưng ở “tinh thần thế tục” trong cách chúng ta truyền thông. Ông nối kết điều này với lời mời gọi của Đức Bênêđictô XVI tại Freiburg: cần một “Redlichkeit” – sự lương thiện, liêm chính trong truyền thông, nghĩa là lời nói phải thống nhất với việc làm. Trong môi trường dễ “quá đà truyền thông”, mạng xã hội chỉ thực sự có ý nghĩa Kitô giáo khi người dùng hiện diện với tinh thần trung thực, có trách nhiệm và gắn với chứng tá đời sống cụ thể.

RỦI RO CỦA MẠNG XÃ HỘI LÀ GÌ? … CHÍNH LÀ CHÚNG TA

Phỏng vấn Alexander Pschera, chuyên gia tư vấn truyền thông người Đức, tác giả cuốn sách về mạng xã hội “800 Millionen” (Matthes & Seitz Berlin, 2011).

Tại sao ông cho rằng 800 triệu người dùng Facebook là một đề tài thú vị để viết sách? Trong những tháng gần đây, con số ấy dường như giảm xuống, cũng như giá cổ phiếu trên thị trường…

Tựa đề cuốn sách mang tính biểu tượng. Nó phản ánh tầm ảnh hưởng ngày càng lớn của các mạng xã hội trên đời sống xã hội. Tác động này không lệ thuộc vào thành công của Facebook như một công ty hay một nền tảng. Facebook chỉ là một kênh trong số nhiều kênh có thể có.

Ngoài Facebook, còn nhiều kênh quan trọng khác như YouTube, Google+, Twitter và các blog.

Có vẻ như các mạng xã hội làm tăng số lượng liên hệ và các mối tương quan tiềm năng… Nhưng chúng đang ảnh hưởng thế nào đến chất lượng các mối quan hệ với những người bạn thân thiết nhất?

Ảnh hưởng của mạng xã hội nằm ở vai trò mới mà chúng đem lại cho các nhóm người và các cộng thể nhỏ. Nhờ đó, họ có một cách thức mới để chia sẻ tư tưởng và cảm xúc. Trên mạng xã hội, bạn không giao tiếp theo kiểu “một – một”, nhưng theo kiểu “nhiều – nhiều”. Những người bạn khác có thể theo dõi sở thích, suy nghĩ và cảm xúc của bạn.

Khả năng này không làm mất đi điều gì trong các mối tương quan thân tình. Trái lại, nó bổ sung một chiều kích mới cho truyền thông xã hội.

Facebook có phải chỉ là một cỗ máy thu thập thông tin và dữ liệu tiếp thị về người dùng qua các liên kết mạng không?

Một mặt, Facebook đúng là một cỗ máy thu thập dữ liệu. Điều này không thể phủ nhận, và chúng ta phải rất thận trọng. Mặt khác, dữ liệu của chúng ta cũng bị nhiều tổ chức và công nghệ khác thu thập: các công ty viễn thông, nhà cung cấp dịch vụ, Amazon Books, v.v. Vì thế, vấn đề này không phải là chuyện riêng của Facebook.

Ông nghĩ gì về việc Facebook bán không gian quảng cáo hoặc dữ liệu người dùng cho doanh nghiệp và công ty?

Tôi không phản đối quảng cáo trên mạng xã hội, miễn là nó tuân thủ các nguyên tắc đạo đức. Nếu mạng xã hội bán dữ liệu người dùng cho các công ty – điều mà nhiều nền tảng và tổ chức khác cũng đang làm – thì các công ty ấy phải minh bạch về quy định sử dụng dữ liệu.

Nhờ đó, mỗi người dùng có thể tự quyết định mình sẵn sàng “đi xa đến đâu” trong việc cung cấp những dữ liệu xác thực về đời sống cá nhân, như hình ảnh, ngày sinh hay địa chỉ.

Mạng xã hội đang ảnh hưởng thế nào đến đời sống thực của gia đình, của các đôi đính hôn, của giới trẻ…? Tại Đức có điều gì đặc biệt không?

Giới trẻ hôm nay hầu như không còn dùng điện thoại cố định. Các em gửi tin nhắn ngắn, hoặc gặp nhau trên Facebook sau giờ học. Như vậy, tác động truyền thông chỉ chuyển từ kênh này sang kênh khác. Đây là một chuyển dịch mang tính văn hóa.

Chuyển dịch này có rủi ro không? Có. Bởi vì người trẻ cần được giáo dục để hiểu rõ cả cơ hội lẫn rủi ro của kiểu giao tiếp mở và mang tính xã hội này. Tuy nhiên, nếu một người trẻ có nền tảng giá trị tốt và được đặt nền vững vàng, thì những cơ hội mà Facebook mang lại sẽ trội hơn. Khi đó, rủi ro có thể được kiểm soát.

Các mạng xã hội đang thay đổi cách con người nhìn nhận “thời gian chất lượng” trong các mối tương quan như thế nào? Chúng đem lại điều gì tốt? Và những hậu quả tiêu cực nào cần tránh?

Rủi ro là người ta “đánh mất” quá nhiều thời gian trên mạng xã hội. Họ “luôn luôn trực tuyến”, bám chặt vào bảng tin của mình. Dần dần họ trở nên thụ động và vì vậy dễ bị ảnh hưởng hơn.

Nhưng rủi ro này luôn đi kèm với mọi phương tiện truyền thông mới khi nó chưa được “hội nhập văn hóa”. Chúng ta cần được giáo dục về mạng xã hội, nhất là các bậc cha mẹ, vì họ đang đối diện với một thế giới hoàn toàn mới.

Mặt tích cực là – và tôi quan sát điều này nơi các con tôi và bạn bè của chúng – người trẻ học cách giao tiếp như những hữu thể xã hội. Họ học những điều quan trọng về “chia sẻ”, về tinh thần trách nhiệm, về sự bao dung và đưa người khác vào nhóm của mình. Những điều này không đồng nghĩa với các mối tương quan sâu xa.

Vì thế, chúng ta cần phân biệt rõ hai chiều kích trong truyền thông của con người: chiều kích riêng tư và chiều kích xã hội. Facebook không phải là phương tiện dành cho tình yêu đích thực. Nhưng nó là một “sân khấu” hữu ích cho tương tác xã hội.

Theo ông, đâu là những cách tốt nhất để giáo dục trẻ em và người lớn biết sử dụng mạng xã hội một cách khôn ngoan?

Chúng ta cần một tiến trình “hội nhập văn hóa”, nghĩa là đưa các kênh xã hội vào trong thực tại luân lý và đạo đức của xã hội. Đến nay, điều này vẫn chưa diễn ra một cách đầy đủ.

Chúng ta cần các chương trình đào tạo và một hình thức thể chế hóa việc sử dụng mạng xã hội. Trước hết, phải đào tạo những người sẽ đi đào tạo người khác. Nghĩa là không chỉ dạy cho trẻ em, mà còn cho cả các bậc phụ huynh.

Họ không chỉ cần được hướng dẫn về mặt kỹ thuật – cách cài đặt, bảo trì, tránh rủi ro, ẩn bớt thông tin – mà còn, quan trọng hơn, về cách mạng xã hội có thể đóng góp vào hành vi xã hội của chúng ta và, sau cùng nhưng không kém phần quan trọng, vào đời sống tông đồ của chúng ta.

Theo hướng đó, mạng xã hội có thể – như Đức Thánh Cha đã nói – góp phần xây dựng một nền văn hóa tình bạn, đối thoại và tôn trọng.

Theo ông, việc sử dụng Internet một cách lệch lạc có liên quan gì đến “tinh thần thế tục” mà Đức Bênêđictô XVI nói cần phải chỉnh đốn trong bài diễn văn tại Freiburg, trong chuyến viếng thăm nước Đức?

Tôi nghĩ là có, và đây là một cách áp dụng rất hay bài diễn văn của Đức Thánh Cha ở Freiburg vào thế giới truyền thông. Ngài nhấn mạnh rằng việc truyền thông của chúng ta phải công bằng và trung thực hơn. Đức Thánh Cha dùng từ tiếng Đức “Redlichkeit” để diễn tả sự thống nhất giữa lời nói và hành động. Ngài khẳng định rằng lời nói của chúng ta luôn phải đi đôi với việc chúng ta làm – đó chính là gương mẫu Chúa Giêsu để lại. Điều này lại càng đúng trong môi trường mạng xã hội, nơi luôn tiềm ẩn nguy cơ “truyền thông quá mức” (over-communication).

Nguồn: What is the risk of social media?... We are - Family And Media

Chuyển ngữ: Tu sĩ Lm. Phêrô Nguyễn Văn Dũng, OFM