Giáo Hội Á Châu cùng phân định tác động mục vụ của Trí tuệ Nhân tạo (AI)
Liên Hội Đồng Giám Mục Á Châu đã tổ chức một cuộc gặp gỡ ba ngày tại Hồng Kông, tập trung vào những thách đố mà Trí tuệ Nhân tạo gây ra và nhu cầu ưu tiên cho giáo dục cùng hiểu biết truyền thông, nhằm hình thành những “hàng rào bảo vệ” tự do con người.
Các giám mục châu Á, các nhà lãnh đạo truyền thông và các chuyên gia đã khai mạc “Bishops’ Meet–2025” tại Hồng Kông với lời kêu gọi đón nhận AI một cách có trách nhiệm, đặt nền tảng cho những tiến bộ công nghệ trên phẩm giá con người, phân định luân lý và sứ mạng của Giáo Hội. Cuộc gặp gỡ ba ngày (10–12 tháng 12), do Văn phòng Truyền thông Xã hội của Liên Hội Đồng Giám Mục Á Châu (FABC-OSC) tổ chức, diễn ra tại Đại học Thánh Phanxicô, quy tụ hơn 30 tham dự viên đến từ khắp châu lục.
GIÁO HỘI Á CHÂU CÙNG PHÂN ĐỊNH TÁC ĐỘNG MỤC VỤ CỦA TRÍ TUỆ NHÂN TẠO (AI)
Chuyển ngữ: Tu sĩ Lm. Phêrô Nguyễn Văn Dũng, OFM
Đức Hồng Y Chow: Trí tuệ Nhân tạo như một “hồng ân Thiên Chúa” để phục vụ thiện ích chung
Trong Thánh Lễ khai mạc, Đức Hồng Y Stephen Chow, SJ, Giám mục Hồng Kông, mời gọi những người làm truyền thông Á Châu tiếp cận Trí tuệ Nhân tạo như một “hồng ân đến từ Thiên Chúa”, với điều kiện việc sử dụng luôn được định hướng bởi thiện ích chung của nhân loại và trách nhiệm chăm sóc công trình tạo dựng.
Trong bài giảng lễ, ngài nói: “Tôi nghĩ AI không đến từ ma quỷ. AI là quà tặng Thiên Chúa ban để trợ giúp chúng ta.” Ngài thêm: “Tôi cầu xin cho cuộc hội thảo này giúp chúng ta, giải phóng chúng ta và khơi dậy nơi chúng ta quyết tâm cộng tác với AI hầu đạt tới những phúc lành Thiên Chúa muốn ban cho chúng ta.”
Ngài mời gọi các tham dự viên tiếp cận các tiến bộ công nghệ với thái độ hy vọng, phân định kỹ lưỡng và những chuẩn mực luân lý rõ ràng. Theo ngài, truyền thông Công giáo cần bảo toàn uy tín đạo đức ngay giữa bối cảnh thay đổi nhanh chóng.
“Nếu không, làm sao chúng ta có thể tự nhận mình là truyền thông Công giáo?” Đức Hồng Y nêu vấn đề. “Khi đặt hy vọng nơi Chúa, tiên vàn chúng ta phải tôn vinh Ngài, chứ không phải các nguồn tài trợ hay các ý thức hệ. Chúng ta phải phân định thánh ý Chúa cho sứ mạng mình trong bối cảnh đang chuyển động này.”
Đức Hồng Y Chow nhấn mạnh tầm quan trọng của sự trung thành với lương tâm: “Mỗi lần tôi nói từ lương tâm mình, dẫu bị công kích, tôi vẫn cảm nếm bình an.” Theo ngài, nói từ lương tâm cá nhân và cộng đoàn – được hình thành qua các tiến trình hiệp hành – đem lại tự do nội tâm và tính xác thực.
Dẫn lại lời Đức Giêsu “Ách của Thầy thì êm ái”, ngài kết luận: những người làm truyền thông cũng sẽ tìm được sự nhẹ nhàng “khi chúng ta cất tiếng từ con tim, dưới sự hướng dẫn của Chúa Thánh Thần.”
Giữ trọn nhân tính giữa thời đại Trí tuệ Nhân tạo
Trong bài tham luận ngày 10 tháng 12, Tổng trưởng Bộ Truyền thông, ông Paolo Ruffini, đã trình bày một suy tư mở rộng về những hứa hẹn và những nguy cơ của AI đối với Giáo Hội và xã hội.
Ông Ruffini cảnh báo về hiện tượng “deepfake” (giả mạo nội dung tinh vi), các nguồn tin không thể kiểm chứng, việc lọc chọn dựa trên thuật toán và “logic” mập mờ (opaque) mà qua đó các nền tảng kỹ thuật số định hình dòng chảy thông tin. Tổng trưởng cho rằng những cơ chế này có thể giam hãm người dùng trong những “bong bóng lọc” (filter bubbles) bị chi phối bởi lợi ích thương mại hay ý thức hệ hơn là bởi sự thật.
Tổng trưởng Ruffini nhận định rằng các mô hình AI chủ đạo hiện nay thường đặt nặng tốc độ và khả năng thu hút sự chú ý hơn là chiều sâu và độ chính xác, qua đó đe doạ tự do tư tưởng và làm méo mó diễn ngôn công cộng.
Gợi lại các sứ điệp của Đức Thánh Cha Phanxicô và Đức Lêô XIII, ông Ruffini nhấn mạnh tầm quan trọng của giáo dục và hiểu biết truyền thông (media literacy) như những hàng rào bảo vệ tự do con người. Ngài nói: “Tư duy phê phán, khả năng phân định và năng lực đánh giá thông tin là thiết yếu để ngăn không cho ‘chính con tim con người’ trở nên nhân tạo.”
Tiến sĩ Ruffini khẳng định rằng “Trí tuệ Nhân tạo không bao giờ được phép thay thế chúng ta”, và thêm rằng Giáo Hội phải giúp các tín hữu vẫn giữ trọn vẹn nhân tính (fully human) trong một kỷ nguyên kỹ thuật số có thể nhào nặn tư tưởng, ký ức và hành vi.
Dẫn lại tư tưởng của Romano Guardini, tổng trưởng Ruffini kêu gọi xây dựng một thái độ mới tương xứng với sức mạnh công nghệ – một thái độ được đặt nền trên lương tâm, trách nhiệm và chân lý.
“Trí tuệ không thể là nhân tạo”
Khi triển khai suy tư rộng hơn về AI trong tương quan với Giáo Hội, Tổng trưởng Ruffini khẳng định rằng cái mà chúng ta quen gọi là “Trí tuệ Nhân tạo” (AI) về bản chất vẫn chỉ là thao tác tính toán – đầy uy lực nhưng giới hạn.
Ông nói: “Khôn ngoan đích thực không thể phát xuất từ máy móc và thuật toán.” Tổng trưởng cảnh báo rằng nếu chúng ta tin rằng AI có thể cung cấp một tri thức toàn diện, thì chúng ta đang liều lĩnh lặp lại cơn cám dỗ “muốn nên như Thiên Chúa” (to be like God), [vốn đã được trình thuật trong sách Sáng Thế][i].
Tiến sĩ Ruffini chỉ rõ rằng các nguy cơ sâu xa của AI phát sinh từ chính các chọn lựa của con người: “từ những người sở hữu hệ thống, những người lập trình và những người sử dụng.” Theo ông, cần có cơ chế giám sát đạo đức để bảo đảm công nghệ là cơ hội phục vụ con người chứ không biến thành mối đe doạ.
Ông cũng nhấn mạnh nhu cầu gặp gỡ liên vị đích thực. Các văn bản, hình ảnh hay bản nhạc do AI tạo ra, theo ông, có thể làm nghèo đi chiều kích tương quan của sáng tạo nhân linh nếu không được sử dụng một cách có trách nhiệm. Ông khuyến khích các tham dự viên biết dành chỗ cho suy tư nội tâm, cho đối thoại và cho những tương quan đích thực.
Thành phần tham dự và các chuyên đề thảo luận
Tham dự hội nghị có bảy giám mục, hơn 15 linh mục và nhiều chuyên gia giáo dân trong các lãnh vực: truyền thông kỹ thuật số, kiểm chứng thông tin và phát triển Trí tuệ Nhân tạo. Tòa Thánh hiện diện qua hai quan chức cấp cao của Bộ Truyền thông.
Chương trình bao gồm các phiên thảo luận với các chủ đề: “AI và tác động trên nhân loại”; “AI và Giáo Hội”; “Đóng góp của AI cho truyền thông Công giáo”; “Công cụ tìm kiếm ngữ nghĩa trong Kinh Thánh và các văn kiện Giáo Hội”; “Những cách tiếp cận mới trong kiểm chứng trực tuyến”; “Các nguyên tắc sử dụng AI trong công cuộc loan báo Tin Mừng”.
Các cuộc thảo luận này nhằm hỗ trợ Giáo Hội tại Á Châu trong việc đánh giá những hệ quả mục vụ của tiến trình chuyển đổi số, đồng thời bảo vệ chiều kích tương quan – cốt lõi của truyền thông Kitô giáo.
AI trong sứ vụ loan báo Tin Mừng tại Á Châu
Trao đổi với Đài Radio Veritas Asia, cha John Mi Shen, Thư ký Điều hành FABC-OSC kiêm Giám đốc Chương trình RVA, cho biết AI hiện đang hỗ trợ sứ mạng đa ngôn ngữ của Giáo Hội thông qua các chức năng dịch thuật, chép lại nội dung và sắp xếp nội dung.
Cha Mi Shen nói: “AI chỉ là một công cụ. Trái tim của truyền thông vẫn là con người. Các mối tương quan, việc phân định và sự chân thực không thể đem ra tự động hoá.”
Những chủ đề được nêu lên tại hội thảo Hồng Kông lần này gợi lại các suy tư của “Cuộc Hành Hương Vĩ Đại của Niềm Hy Vọng” (Great Pilgrimage of Hope) đã diễn ra tại Penang, Malaysia tháng trước, nơi chuyên viên truyền thông Nicholas Lim đã khuyến khích các giáo phận xây dựng những nền tảng tri thức Công giáo đáng tin cậy, đồng thời cảnh báo về những giới hạn của AI, bao gồm sự thiếu đồng cảm và chiều kích thiêng liêng.
Hướng tới các định hướng mục vụ cho Á Châu
Ngày 12 tháng 12, các giám mục sẽ nhóm họp để duyệt lại các bản báo cáo cấp quốc gia và cùng nhau soạn thảo bản Dự thảo Định hướng Mục vụ về AI tại Á Châu, nhằm hỗ trợ các giáo phận trước những thách thức công nghệ mới.
Đại hội sẽ bế mạc với Thánh Lễ do Đức cha Marcelino Antonio M. Maralit Jr., Chủ tịch FABC-OSC, chủ tế. Trong Thánh Lễ này, các tuyên bố chung và những cam kết cuối cùng sẽ được công bố.
[i] Dịch giả chú thích thêm
Chưa có Đánh giá/Bình luận nào được đăng.
Hãy trở thành người đầu tiên đóng góp nội dung cho Bài viết này.
