Đức Thánh Cha Lêo nói về Trí tuệ Nhân tạo: phải nâng đỡ chứ đừng gây trở ngại cho người trẻ

Nguồn bài viết: Pope Leo on AI: new generations must be helped, not hindered - Vatican News

Tác giả: Isabella H. de Carvalho

Đức Thánh Cha Lêo XIV nhắc lại rằng “các thế hệ mới cần được giúp đỡ chứ không bị gây trở ngại trên hành trình lớn lên trong sự trưởng thành và trách nhiệm”, đặc biệt là trong cách họ tiếp cận với các công nghệ mới và trí tuệ nhân tạo. Ngài chia sẻ điều này với các tham dự viên Hội nghị “Trí tuệ nhân tạo và việc chăm sóc Ngôi nhà chung của chúng ta” vào thứ Sáu, ngày 5 tháng 12 năm 2025.

Ngài giải thích: “Khả năng tiếp cận một khối lượng khổng lồ dữ liệu và thông tin không có nghĩa là con người đã có khả năng rút ra ý nghĩa và giá trị từ đó.” Rồi Đức Thánh Cha thêm: “Để có khả năng ấy, con người cần sẵn sàng đối diện với mầu nhiệm và với những câu hỏi cốt lõi về chính sự hiện hữu của mình, cho dù những thực tại này thường bị các mô hình văn hóa và kinh tế đang chi phối xem nhẹ hoặc chế giễu.”

Ngài tiếp tục: “Hạnh phúc của xã hội tùy thuộc rất nhiều vào khả năng của người trẻ: biết phát triển những khả năng Thiên Chúa ban cho mình, và biết quảng đại đáp lại những đòi hỏi của thời đại cũng như nhu cầu của tha nhân, với một tâm hồn tự do và rộng mở.”

Hội nghị do Quỹ Centesimus Annus Pro Pontifice và Liên minh Chiến lược giữa các Đại học Nghiên cứu Công giáo (SACRU) tổ chức, diễn ra vào chiều thứ Sáu, nhằm trình bày một bản báo cáo đánh giá tác động của trí tuệ nhân tạo trên các lãnh vực công nghiệp, tài chính, giáo dục và truyền thông.

Phát triển AI – cần một nỗ lực chung

Đức Thánh Cha mời gọi mọi người giúp người trẻ biết dùng các công nghệ mới với chính trí tuệ của mình, để tìm kiếm sự thật và biết cân nhắc khi đưa ra các quyết định. Ngài nói: “Chúng ta nâng đỡ khát vọng muốn khác đi và muốn tốt hơn của họ, bởi vì chưa bao giờ như hôm nay, chúng ta lại thấy rõ nhu cầu phải thay đổi tận gốc cái nhìn của mình về thế nào là trưởng thành.”

Ngài nhấn mạnh rằng, để cùng với người trẻ xây dựng tương lai, chúng ta cần “khơi lại và củng cố sự tin tưởng của họ vào khả năng của con người trong việc định hướng sự phát triển” của những công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, thay vì cứ xem việc phát triển ấy như một “con đường tất yếu, không thể khác.”

“Điều này đòi hỏi một hành động chung, có phối hợp, với sự tham gia của giới chính trị, các định chế, doanh nghiệp, giới tài chính, giáo dục, truyền thông, người dân và các cộng đoàn tôn giáo,” ngài nói. “Những người hoạt động trong các lãnh vực này được mời gọi chia sẻ với nhau một trách nhiệm chung và cùng dấn thân trong một cam kết chung. Cam kết này phải được đặt trước mọi lợi ích phe nhóm hay những khoản lợi nhuận vốn đang ngày càng tập trung vào tay một số ít người.”

Đức Thánh Cha nhấn mạnh tầm quan trọng của việc có thật nhiều người cùng tham gia mới đạt được các mục tiêu ấy, và ngài bày tỏ lòng biết ơn đối với những đóng góp của các tham dự viên qua công trình nghiên cứu của họ.

Con người là cộng tác viên trong công trình tạo dựng

Đức Thánh Cha Lêo lưu ý rằng trí tuệ nhân tạo đã mang lại những thay đổi nhanh chóng và sâu xa trong xã hội, đang tác động hằng ngày trên đời sống của hàng triệu người, đồng thời chạm đến những khía cạnh rất riêng của con người, “như khả năng suy nghĩ phê phán, khả năng phân định, học hỏi và xây dựng các mối tương quan giữa người với người.”

Trong bối cảnh đó, ngài đặt ra một số câu hỏi để mọi người cùng suy nghĩ khi đánh giá tác động của các công nghệ này: “Làm sao chúng ta có thể bảo đảm rằng việc phát triển trí tuệ nhân tạo thực sự phục vụ cho công ích, chứ không chỉ là phương tiện để tích lũy của cải và quyền lực trong tay một số ít người?”

Ngài nói thêm: “Như anh chị em biết, thứ ‘hàng hóa’ có giá trị nhất trên thị trường hôm nay lại chính là những gì thuộc về trí tuệ nhân tạo.”

Một câu hỏi khác mà Đức Thánh Cha nêu lên là: “Trong thời điểm lịch sử này, làm người nghĩa là gì?”

Chính vì thế, ngài nhấn mạnh tầm quan trọng “phải dừng lại và suy nghĩ cách đặc biệt nghiêm túc về tự do và đời sống nội tâm của con em và người trẻ của chúng ta, cũng như về tác động có thể có của công nghệ trên sự phát triển trí tuệ và hệ thần kinh của họ.”

Ngài xác tín rằng “con người được mời gọi trở nên cộng tác viên trong công trình tạo dựng, chứ không phải chỉ là những người thụ động tiêu thụ những nội dung do công nghệ nhân tạo tạo ra.”

“Trí tuệ nhân tạo chắc chắn đã mở ra những chân trời mới cho sự sáng tạo,” ngài nói, “nhưng đồng thời cũng làm dấy lên những mối bận tâm rất nghiêm trọng về những hậu quả có thể có của nó trên khả năng mở lòng đón nhận sự thật và cái đẹp, cũng như trên khả năng kinh ngạc và chiêm niệm của con người.”

“Việc nhận ra và gìn giữ những gì làm nên phẩm giá riêng của con người và bảo đảm cho sự phát triển quân bình của mỗi người,” Đức Thánh Cha Lêo nhấn mạnh, “là điều thiết yếu để chúng ta thiết lập được một khung định hướng thích hợp, hầu quản lý những hệ quả do trí tuệ nhân tạo mang lại.”