Độ khả tín của báo chí hôm nay: Giữa niềm tin và thái độ hoài nghi

ĐỘ KHẢ TÍN CỦA BÁO CHÍ HÔM NAY

GIỮA NIỀM TIN VÀ THÁI ĐỘ HOÀI NGHI

Tác giả Fabrizio Piciarelli

Nguồn: The Credibility of Journalism Today: A Balance Between Trust and Skepticism - Family And Media

Trong những năm gần đây, niềm tin của công chúng đối với truyền thông và báo chí thường được nhìn nhận là đang suy giảm rõ rệt. Theo báo cáo mới nhất của Viện Reuters Nghiên cứu Báo chí, gọi tắt là RISJ, cuộc khảo sát được thực hiện với khoảng 95.000 người tại 47 quốc gia. Kết quả cho thấy chỉ khoảng 40% người tham gia nói rằng họ tin tưởng phần lớn tin tức trong phần lớn thời gian.

Tỷ lệ này có nhích lên đôi chút khi người được hỏi nói về những nguồn tin họ thường xuyên sử dụng. Khoảng 46% cho biết họ tin các nguồn tin quen thuộc của mình.

Những con số ấy cho thấy niềm tin vào báo chí hiện nay chỉ ở mức vừa phải. Báo chí không còn mặc nhiên được công chúng tin nhận như trước. Đây là một thách đố lớn đối với nền báo chí đương đại. Muốn tiếp tục có ảnh hưởng, báo chí cần tìm lại sự chú ý và niềm tin của một bộ phận đáng kể trong xã hội.

Tình hình tại châu Âu

Không phải quốc gia nào cũng ở trong cùng một tình trạng. Tại châu Âu, sự khác biệt giữa các nước khá rõ, do bối cảnh địa lý, văn hóa và chính trị không giống nhau.

Ở một số nước, niềm tin vào báo chí vẫn rất cao. Phần Lan là một ví dụ tiêu biểu. Theo báo cáo của RISJ, khoảng 75% người trưởng thành tại nước này cho rằng phần lớn tin tức là đáng tin cậy.

Ngược lại, tại những quốc gia có đời sống chính trị phân cực mạnh, niềm tin vào báo chí thấp hơn nhiều. Ở Hy Lạp và Hungary, chỉ khoảng 20% người được hỏi nói rằng họ tin tưởng phần lớn tin tức trong phần lớn thời gian.

Trường hợp của Ý cho thấy một bức tranh khác. Dữ liệu gần đây cho biết, năm 2023, hãng thông tấn quốc gia ANSA tiếp tục là thương hiệu tin tức được người Ý tin tưởng nhất trong năm thứ sáu liên tiếp. Khoảng 78% người Ý bày tỏ sự tin tưởng vào ANSA, tăng so với mức 73% của năm trước.

Tình hình tại Hoa Kỳ

Tại Hoa Kỳ, mức độ tin tưởng vào truyền thông ở mức khá thấp. Theo khảo sát của Gallup vào tháng 9 năm 2024, chỉ 31% người Mỹ cho biết họ có mức độ tin tưởng khá hoặc rất tin tưởng vào báo chí, truyền hình và phát thanh.

Trong cùng khảo sát này, 36% người Mỹ nói rằng họ hoàn toàn không tin truyền thông. 33% khác cho biết họ không tin tưởng nhiều.

Một khảo sát mới hơn của Trung tâm Nghiên cứu Pew, thực hiện vào tháng 8 năm 2025, cho thấy tình hình còn đáng suy nghĩ hơn. Khoảng 9 trong 10 người trưởng thành tại Hoa Kỳ nói rằng ít nhất đôi khi họ gặp những tin tức mà họ cho là không chính xác. Trong số này, 42% cho biết điều đó xảy ra thường xuyên hoặc rất thường xuyên.

Cũng theo khảo sát này, khoảng 51% người Mỹ nói rằng khi tiếp nhận tin tức, họ cảm thấy khó phân biệt đâu là đúng và đâu là sai.

Vì sao công chúng tin hoặc không tin báo chí

Theo kết quả nghiên cứu của RISJ năm 2024, khi công chúng chọn một cơ quan truyền thông để tin cậy, họ thường quan tâm đến một số yếu tố chính.

Trước hết là tiêu chuẩn nghề báo. Một cơ quan báo chí được đánh giá cao khi làm việc nghiêm túc, tôn trọng sự thật và có trách nhiệm với thông tin mình công bố.

Yếu tố thứ hai là sự minh bạch trong cách làm tin. Công chúng muốn biết tin tức được thu thập, kiểm chứng và trình bày như thế nào.

Yếu tố thứ ba là cảm nhận về sự đại diện công bằng. Nói cách khác, người đọc, người nghe và người xem muốn thấy rằng những người giống như họ, thuộc hoàn cảnh của họ hoặc chia sẻ mối quan tâm của họ, được truyền thông nhìn nhận một cách công bằng.

Trái lại, niềm tin dễ bị xói mòn khi truyền thông chạy theo giật gân, nhấn mạnh quá mức vào những điều tiêu cực, hoặc bị xem là thiên lệch và phục vụ cho một ý đồ chính trị nào đó.

Vì thế, nếu muốn khôi phục uy tín, báo chí cần trở lại với những nền tảng căn bản của nghề nghiệp. Đó là sự minh bạch, tính nghiêm túc, kiểm chứng sự kiện và tôn trọng sự đa dạng của công chúng. Những điều này quan trọng hơn nhiều so với các tiêu đề câu khách hay những nội dung chỉ nhằm gây tranh cãi.

Khi công chúng tránh xa tin tức

Sự suy giảm niềm tin còn kéo theo một hiện tượng khác. Ngày càng có nhiều người chủ động tránh tiếp nhận tin tức.

Một số người không muốn theo dõi truyền thông thường xuyên vì họ thấy tin tức quá tiêu cực. Người khác cảm thấy tin tức làm họ căng thẳng. Cũng có người cho rằng những gì báo chí đưa tin không liên quan nhiều đến đời sống hằng ngày của họ.

Tại một số quốc gia, số người thỉnh thoảng tránh tin tức đã vượt quá 70%. Đây là một dấu hiệu đáng quan ngại.

Một tờ báo hay một trang tin có thể làm việc nghiêm túc và đáng tin. Tuy nhiên, ảnh hưởng của họ sẽ giảm nếu công chúng không còn muốn lắng nghe. Trong thời đại thông tin dồn dập, con người liên tục đối diện với khủng hoảng, xung đột và các tình huống khẩn cấp. Vì thế, sự mệt mỏi trước thông tin trở thành một vấn đề thực sự đối với đời sống dân chủ.

Giữa cảm nhận và thực tế

Cần lưu ý rằng các số liệu trên phản ánh cảm nhận chủ quan của công chúng về niềm tin. Chúng không phải là thước đo trực tiếp và khách quan về chất lượng hay độ chính xác của báo chí.

Niềm tin của công chúng có thể chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố. Chính trị, xã hội, văn hóa và kinh nghiệm cá nhân đều có thể tác động đến cách người ta đánh giá một nguồn tin.

Vì vậy, cảm nhận về sự đáng tin không phải lúc nào cũng trùng khớp với chất lượng nghề nghiệp thực tế. Có khi công chúng tin vào những cơ quan truyền thông có quy trình kiểm chứng yếu. Ngược lại, họ có thể nghi ngờ những cơ quan báo chí làm việc rất nghiêm túc, chỉ vì cho rằng các cơ quan ấy thiên lệch.

Vai trò của báo chí hôm nay

Những dữ liệu trên cho thấy uy tín của báo chí không phải là điều có sẵn. Uy tín ấy phải được xây dựng từng ngày.

Trong bối cảnh truyền thông phức tạp hiện nay, những cơ quan báo chí biết đặt sự minh bạch, kiểm chứng nguồn tin, tinh thần đa nguyên và sự nghiêm túc nghề nghiệp lên hàng đầu sẽ có nhiều cơ hội giữ được niềm tin lâu dài.

Báo chí cũng cần gần hơn với đời sống thực của con người. Điều đó đòi hỏi các cơ quan truyền thông biết lắng nghe, biết nhìn nhận sự đa dạng trong xã hội, và biết trình bày thông tin một cách rõ ràng, có trách nhiệm.

Ngược lại, nếu báo chí tiếp tục chạy theo giật gân, khoét sâu chia rẽ và xem công chúng như những cú nhấp chuột, niềm tin sẽ còn tiếp tục suy giảm.

Báo chí chất lượng vẫn có một vai trò rất quan trọng đối với đời sống dân chủ. Tuy nhiên, vai trò ấy chỉ có thể được thực hiện khi báo chí giành lại được niềm tin của công chúng, kể cả những người hiện nay đang chọn cách giữ khoảng cách với tin tức.