AI phải phục vụ sự phát triển toàn diện của con người

Vatican News

Cuộc gặp năm nay có chủ đề “Phẩm giá con người và Trí tuệ Nhân tạo: Thách đố, Cơ hội và Kiểm soát”. Đức Thánh Cha nhận định sự tiến bộ phi thường của AI đang mở ra những chân trời mà các thế hệ trước khó có thể hình dung. Tuy nhiên, mỗi thành tựu công nghệ đồng thời đặt ra một câu hỏi luân lý: “không chỉ là chúng ta có thể làm gì, nhưng là chúng ta phải làm gì?”.

Nhắc lại Thông điệp Magnifica Humanitas, Đức Thánh Cha cảnh báo nhân loại có thể bị cám dỗ xây dựng “một Tháp Babel mới, nơi quyền lực, hiệu quả và sự kiểm soát che khuất khuôn mặt con người”, hoặc lựa chọn xây dựng một nền văn minh trong đó công nghệ phục vụ sự phát triển toàn diện của mỗi người. Theo ngài, câu hỏi căn bản để phân định là: “Công nghệ có giúp con người trở nên huynh đệ hơn và có trách nhiệm hơn đối với chính mình và đối với nhau không?”.

Trong viễn tượng này, các nguyên tắc của Học thuyết Xã hội của Giáo hội – phẩm giá bất khả xâm phạm của mỗi người, công ích, quyền sử dụng chung của cải, nguyên tắc bổ trợ và tình liên đới – phải là những tiêu chuẩn định hướng việc phát triển và sử dụng công nghệ.

Đặc biệt với các nhà lập pháp, Đức Thánh Cha nhấn mạnh nhiệm vụ của họ “không phải là cản trở sự đổi mới, nhưng là hướng dẫn nó một cách khôn ngoan”. Một hệ thống pháp luật lành mạnh cần vừa khuyến khích sáng tạo khoa học và công nghệ, vừa bảo vệ các quyền và tự do căn bản, quyền riêng tư, tính minh bạch và sự vững mạnh của các thể chế dân chủ.

Đức Thánh Cha cũng cảnh báo sự phát triển nhanh chóng của AI có thể tạo ra những hình thức lệ thuộc công nghệ mới, đặc biệt khi các quốc gia nghèo ngày càng phụ thuộc vào các nước giàu. Vì thế, sự đổi mới không được trở thành “một phương tiện khác của chủ nghĩa thực dân ý thức hệ hoặc kinh tế”. Ngài lưu ý đến “một hình thức thống trị tinh vi” khi các thuật toán quyết định ai được nhìn thấy và ai bị vô hình hóa, khi các nền tảng kỹ thuật số định hình diễn ngôn công cộng mà không chịu trách nhiệm, hoặc khi phẩm giá người lao động bị đặt dưới yêu cầu tối ưu hóa hệ thống.

Đối lại với “nền văn hóa quyền lực”, Đức Thánh Cha đề nghị xây dựng “nền văn minh tình yêu”, trong đó AI được quản trị bằng sự khôn ngoan, lòng cảm thông và trách nhiệm. Ngài đặc biệt nhấn mạnh vai trò của gia đình, “trường học đầu tiên của nhân tính”, nơi con người “học tín thác trước khi tính toán, quảng đại trước khi cạnh tranh, đối thoại trước khi chia rẽ và yêu thương trước khi tìm kiếm quyền lực”.

Vì thế, ngài khuyến khích các nhà lập pháp thúc đẩy những chính sách củng cố hôn nhân và gia đình, hỗ trợ cha mẹ trong sứ mạng giáo dục và giúp người trẻ hướng về tương lai với niềm tin tưởng.

Kết thúc diễn văn, Đức Thánh Cha khẳng định: “Thế giới không cần một trí tuệ nhân tạo làm giảm phẩm giá con người; trái lại, thế giới cần trí tuệ con người được soi sáng bởi sự khôn ngoan, quyền bính chính trị được hướng dẫn bởi lương tâm và sự đổi mới công nghệ được định hướng bởi đức ái”. Ngài nhấn mạnh: “Chỉ khi đó, trí tuệ nhân tạo mới không trở thành đối thủ của nhân loại, nhưng là công cụ phục vụ công ích”.