Lý thuyết vun trồng (Cultivation Theory)

LÝ THUYẾT VUN TRỒNG (CULTIVATION THEORY)

Trong các lĩnh vực truyền thông văn hóa, tâm lý học, khoa học hành vi và khoa học xã hội, lý thuyết vun trồng là một trong những lý thuyết cốt lõi nghiên cứu về tác động của truyền thông.

Lý thuyết này được George Gerbner đề xuất. Theo lý thuyết này, những người thường xuyên xem truyền hình có nhiều khả năng chịu ảnh hưởng bởi các thông điệp đến từ thế giới truyền hình. Ảnh hưởng ấy có thể sâu rộng đến mức thế giới quan và nhận thức của họ bắt đầu phản ánh những gì họ liên tục nhìn thấy và nghe thấy trên truyền hình. Vì thế, truyền hình được xem là có đóng góp độc lập vào cách con người nhận thức về thực tại xã hội.

Giả thuyết

Lý thuyết này giả định rằng việc thường xuyên xem truyền hình ảnh hưởng đến cá nhân, khiến họ hình thành một số ý niệm về thực tại, hoặc những niềm tin và giả định về đời sống, phản chiếu các giá trị nhất quán hoặc phổ biến nhất được trình bày trên truyền hình. Một người càng xem truyền hình nhiều thì người ấy càng có khả năng chịu ảnh hưởng bởi những gì mình xem, khi so với những người xem ít hơn nhưng có cùng các đặc điểm nhân khẩu học tương tự.

Lý thuyết vun trồng

Lý thuyết này lập luận rằng truyền thông nói chung thường trình bày một hình ảnh về thế giới không phản ánh đúng thực tại. Các hình ảnh truyền hình là sự phóng đại hoặc huyễn tưởng hóa những gì thực sự tồn tại. Trên truyền hình, số lượng những người đàn ông đẹp trai, phụ nữ xinh đẹp, tội phạm, sự giàu có và bạo lực thường xuất hiện không cân xứng so với đời sống thực. Kết quả là con người có xu hướng nhận thức thế giới thực một cách lệch lạc và nhìn thực tại qua một “lăng kính truyền hình.”

Truyền hình cung cấp vô số ý tưởng và quan niệm về nhiều động lực xã hội và văn hóa khác nhau, chẳng hạn như chủng tộc, giới tính, tính dục và nhiều vấn đề khác. Theo thời gian, một hình ảnh cố định về các nhóm người khác nhau được hình thành, và người xem bắt đầu hấp thụ những ý tưởng này. Sau đó, họ sử dụng chúng như một bản đồ để định hướng trong đời sống.

Sự tiếp xúc liên tục với nội dung truyền thông nuôi dưỡng nơi con người những giá trị, niềm tin, thái độ và ước muốn cụ thể. Những định kiến mới được hình thành trước này định hình nhận thức của họ về thế giới, và cuối cùng ảnh hưởng đến cách người khác nhận thức về họ. Vì thế, con người rốt cuộc có thể vô thức định hình các tiến trình tư duy và hành vi của mình dựa trên những gì họ tiêu thụ từ truyền thông.

Trong thế giới hôm nay, con người ngày càng bắt đầu lệ thuộc vào truyền hình hơn bất cứ phương tiện nào khác để hiểu mạng lưới phức tạp của các chuẩn mực, giá trị và não trạng của xã hội mà họ đang sống.

Nghiên cứu về lý thuyết vun trồng xem truyền hình như một hệ thống thông điệp và cố gắng hiểu chức năng cũng như hệ quả của hệ thống ấy đối với công chúng. Các thông điệp này bổ sung cho nhau và mang tính hữu cơ cũng như nhất quán. Phân tích nuôi dưỡng tập trung vào tác động của việc tiếp xúc tích lũy lâu dài với truyền hình.

Ứng dụng của lý thuyết

Nhiều nghiên cứu đã ủng hộ nhận định rằng những người xem truyền hình thường xuyên hơn có xu hướng biểu lộ mức độ cao hơn của trầm cảm và cô đơn, cảm thức bị tha hóa, cảm giác ngờ vực, và quan niệm rằng thế giới là một nơi đầy hiểm ác.

Một nghiên cứu được thực hiện trong môi trường thực nghiệm cho thấy rằng, vào cuối giai đoạn thử nghiệm, những sinh viên xem nhiều chương trình hành động phiêu lưu trong thời gian sáu tháng có nhiều khả năng tin rằng thế giới là một nơi rất nguy hiểm. Họ cũng tin rằng có khả năng cao chính họ sẽ liên quan đến một biến cố bạo lực. Điều này hoàn toàn trái ngược với thái độ của những sinh viên khác, những người không xem nhiều chương trình hành động phiêu lưu như nhóm thử nghiệm.

Nghiên cứu của L.J. Shrum cho thấy những người thường xuyên xem truyền hình cũng có nhiều khả năng trả lời câu hỏi nhanh hơn. Họ cũng đưa ra những câu trả lời phản ánh các thông điệp hoặc hình ảnh phổ biến nhất hoặc được lặp lại nhiều nhất trên truyền hình.

Lý thuyết vun trồng đã được sử dụng rộng rãi trong việc nghiên cứu bạo lực trên truyền hình. Lý thuyết này được dùng để giải thích cách trẻ em xem các phim hoạt hình bạo lực có thể trở nên bạo lực. Việc tiếp xúc lặp đi lặp lại với bạo lực trên truyền hình củng cố niềm tin sẵn có rằng thế giới là một nơi nguy hiểm và thiếu an toàn.

Việc tiếp xúc với truyền hình còn làm mạnh thêm quan điểm cho rằng các hành vi bạo lực là một phản ứng tự nhiên trước những tình huống xung đột. Qua nhiều năm, nghiên cứu trong lĩnh vực này đã trở nên đa dạng hơn. Ngày nay, lý thuyết vun trồng được áp dụng vào các nghiên cứu về sức khỏe, tôn giáo, vai trò giới, định hướng chính trị và nhiều lĩnh vực khác.

TRUYỀN THÔNG VĂN HÓA

Một số lý thuyết và chủ đề liên quan đến truyền thông văn hóa gồm có:

1. Lý thuyết hiệu ứng bảng chữ cái.

2. Lý thuyết thích nghi truyền thông.

3. Truyền thông xuyên văn hóa.

4. Lý thuyết vun trồng.

5. Lý thuyết căn tính văn hóa.

6. Chủ nghĩa duy vật văn hóa.

7. Lý thuyết thương lượng thể diện.

8. Các chiều kích khác biệt văn hóa của Hofstede.

9. Các cộng đồng tưởng tượng theo Benedict Anderson.

10. Lý thuyết khoảng cách tri thức.

11. Lý thuyết lệ thuộc truyền thông.

12. Lý thuyết phương tiện.

13. Lý thuyết hiện đại hóa.

14. Chủ nghĩa hiện đại.

15. Lý thuyết nhóm câm lặng.

16. Chủ nghĩa hậu hiện đại.

17. Lý thuyết phân tầng xã hội cùng các ví dụ.

18. Lý thuyết văn hóa xã hội.

19. Lý thuyết vòng xoáy im lặng.

20. Tìm hiểu quyền bá chủ văn hóa qua các ví dụ.

21. Chủ nghĩa Victoria.