Lý thuyết thương lượng thể diện

LÝ THUYẾT THƯƠNG LƯỢNG THỂ DIỆN

Trong các lĩnh vực truyền thông văn hóa, truyền thông nhóm và truyền thông liên vị, lý thuyết thương lượng thể diện giúp giải thích cách con người thuộc các nền văn hóa khác nhau xử lý xung đột, bảo vệ hình ảnh bản thân và duy trì các mối tương quan xã hội.

Dẫn nhập

Các mối tương quan là nền tảng của đời sống mỗi cá nhân, bởi con người là hữu thể xã hội. Tuy nhiên, trong bất kỳ mối tương quan nào, xung đột là điều khó tránh khỏi. Lý thuyết thương lượng thể diện giải thích cách những khác biệt văn hóa nơi con người ảnh hưởng đến việc quản lý xung đột.

Lý thuyết này được xây dựng bởi Stella Ting-Toomey, giáo sư truyền thông nhân văn tại California State University. Ting-Toomey cho rằng sự khác biệt trong cách xử lý xung đột có thể được hiểu như một phần của tiến trình duy trì “thể diện” trong xã hội.

Lý thuyết thương lượng thể diện

Những khác biệt văn hóa trong xã hội định hình cách con người đáp lại xung đột trong các cộng đồng khác nhau. Lý thuyết này nhấn mạnh ý tưởng rằng con người cố gắng duy trì thể diện theo những khuôn mẫu văn hóa của mình.

Ở đây, thể diện không gì khác hơn là căn tính hay diện mạo xã hội mà một người gìn giữ trước cộng đồng, tức hình ảnh công khai của họ. Vì thể diện đại diện cho con người của một cá nhân trong xã hội, nên người ta thường biểu lộ những thái độ mà họ cho là đáng mong muốn hoặc phù hợp với hình ảnh mình muốn duy trì.

Có một số yếu tố liên quan đến việc thương lượng thể diện:

Mối quan tâm đến thể diện của bản thân và thể diện của người khác. Điều quan trọng là phải hiểu ý nghĩa của thể diện đối với mỗi cá nhân, cũng như tầm quan trọng của việc duy trì thể diện, vì điều này sẽ tác động đến cách người ấy tương quan với người khác.
Khác biệt giữa văn hóa tập thể và văn hóa cá nhân. Những người thuộc nền văn hóa mang tính tập thể thường có khuynh hướng né tránh hoặc hòa nhập xung đột, trong khi những người thuộc nền văn hóa mang tính cá nhân thường có xu hướng chi phối xung đột nhằm duy trì một thể diện độc lập trong xã hội.
Địa vị xã hội. Một yếu tố khác trong việc thương lượng thể diện là địa vị trong xã hội, vì địa vị thường tạo ra quyền lực.
Vị thế trong xã hội tập thể. Trong các xã hội mang tính tập thể, con người thường được sinh ra trong một vị thế xã hội nhất định, và cá tính riêng của họ ít được nhấn mạnh hơn.
Quyền lực trong xã hội cá nhân. Trong các xã hội thiên về cá nhân, con người thường phải tự tạo lập quyền lực và vị thế của mình để sống và khẳng định bản thân trong xã hội.

Một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hành vi của một người là nền văn hóa mà người ấy thuộc về. Từ thời thơ ấu, con người sống trong một lăng kính nhận thức được định hình bởi văn hóa.

Các phong cách xử lý xung đột khác nhau tùy theo văn hóa. Thông qua tiến trình xã hội hóa, cá nhân có xu hướng phản ánh nền văn hóa đặc thù của mình khi thương lượng xung đột.

Nói chung, các phong cách xử lý xung đột thường được phân loại theo hai chiều kích chính.

Những người thuộc nền văn hóa cá nhân thường cố gắng duy trì thể diện nhằm bảo vệ thể diện riêng của mình. Trong khi đó, trong xã hội mang tính tập thể, người ta duy trì thể diện vì lợi ích và sự hài hòa của cộng đồng.

Dựa trên các chiều kích này, có năm phong cách xử lý xung đột:

1. Chi phối Đây là cách tiếp cận mang tính cá nhân, trong đó một người đưa ra quyết định bằng cách chi phối hoặc kiểm soát tình huống.

2. Né tránh Đây là cách tiếp cận mang tính tập thể, trong đó cá nhân chọn cách tránh xa xung đột.

3. Nhượng bộ Đây là cách tiếp cận mang tính tập thể, trong đó cá nhân chấp nhận từ bỏ lập trường hoặc quyền lợi của mình để duy trì hòa khí.

4. Thỏa hiệp Đây là cách tiếp cận mang tính cá nhân, trong đó các bên thương lượng để đi đến một giải pháp chung.

5. Hội nhập Đây là cách tiếp cận mang tính cá nhân, trong đó các bên cùng làm việc với nhau nhằm đạt tới một giải pháp.

Phê bình lý thuyết thương lượng thể diện

Các quốc gia phương Tây thường có nền văn hóa cá nhân, đề cao sự tự chủ, trách nhiệm và thành tựu cá nhân. Đây là những giá trị được quan sát và thực hành khá rõ nét. Trong khi đó, các quốc gia phương Đông thường có nền văn hóa tập thể hoặc văn hóa nhóm, và họ đề cao cộng đồng.

Tuy nhiên, trong chính các quốc gia ấy vẫn có những cộng đồng tuân theo những mô hình văn hóa khác. Chẳng hạn, trong một quốc gia phương Tây vẫn có thể tồn tại những nhóm mang tính tập thể; ngược lại, trong một quốc gia phương Đông cũng có thể có những nhóm mang tính cá nhân. Vì vậy, việc khái quát hóa khi phân loại văn hóa không phải lúc nào cũng thực tế hoặc phù hợp trong bối cảnh này.

Ứng dụng

Lý thuyết thương lượng thể diện có thể được áp dụng trong việc nghiên cứu mọi loại hình tương quan liên vị, cũng như trong việc tìm hiểu cách lý thuyết này vận hành qua các nền văn hóa khác nhau.

Ví dụ

Theo Stella Ting-Toomey, “cách con người đối diện với một tình huống xung đột sẽ khác nhau giữa văn hóa cá nhân và văn hóa tập thể.”

Khi một người bình thường tại Hoa Kỳ đối diện với xung đột, phản ứng của người ấy thường mang tính tự bảo vệ và chi phối. Trong khi đó, đối với một người di cư đến từ một nền văn hóa tập thể như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản hoặc Đài Loan, phản ứng của người ấy thường phản ánh nền văn hóa gốc của mình, tức có khuynh hướng né tránh xung đột hoặc nhượng bộ trước tình huống.

TRUYỀN THÔNG VĂN HÓA

Một số lý thuyết và chủ đề liên quan đến truyền thông văn hóa gồm có:

Lý thuyết hiệu ứng bảng chữ cái.
Lý thuyết thích nghi truyền thông.
Truyền thông xuyên văn hóa.
Lý thuyết vun trồng.
Lý thuyết căn tính văn hóa.
Chủ nghĩa duy vật văn hóa.
Lý thuyết thương lượng thể diện.
Các chiều kích khác biệt văn hóa của Hofstede.
Các cộng đồng tưởng tượng theo Benedict Anderson.
Lý thuyết khoảng cách tri thức.
Lý thuyết lệ thuộc truyền thông.
Lý thuyết phương tiện.
Lý thuyết hiện đại hóa.
Chủ nghĩa hiện đại.
Lý thuyết nhóm câm lặng.
Chủ nghĩa hậu hiện đại.
Lý thuyết phân tầng xã hội cùng các ví dụ.
Lý thuyết văn hóa xã hội.
Lý thuyết vòng xoáy im lặng.
Tìm hiểu quyền bá chủ văn hóa qua các ví dụ.
Chủ nghĩa Victoria.

Lý thuyết thương lượng thể diện

Cùng chuyên mục