Lý thuyết phương tiện truyền thông
LÝ THUYẾT PHƯƠNG TIỆN TRUYỀN THÔNG
Trong các lĩnh vực truyền thông văn hóa, truyền thông đại chúng và truyền thông kỹ thuật, lý thuyết phương tiện truyền thông là một hướng tiếp cận quan trọng giúp lý giải vai trò của chính phương tiện trong tiến trình truyền đạt thông tin và kiến tạo ý nghĩa.
Lịch sử
Marshall McLuhan được xem là một trong những triết gia lớn nhất trong các lý thuyết truyền thông của thế kỷ XX. Đóng góp của ông cho lĩnh vực truyền thông được nhìn nhận như một cột mốc quan trọng trong nghiên cứu về các phương tiện truyền thông, đồng thời đã truyền cảm hứng cho nhiều học giả và công trình sau này.
Marshall McLuhan được biết đến qua phát biểu nổi tiếng: “the medium is the message”, nghĩa là “phương tiện chính là thông điệp”. Ông cho rằng cần quan tâm đến cách thức phương tiện truyền thông làm biến đổi hoặc làm gián đoạn thông điệp khi thông điệp ấy được chuyển tải. Ông nhấn mạnh rằng các quan điểm và giác quan của con người được sửa đổi và phát triển do sự thay đổi của các kênh truyền thông.
McLuhan chịu ảnh hưởng sâu sắc từ các công trình của Harold Innis, người đã đem lại một cái nhìn sâu sắc về cách các phương tiện truyền thông tác động đến đời sống xã hội. Innis cho rằng phương tiện truyền thông đóng một vai trò chủ yếu trong sự phát triển của xã hội loài người, và vai trò ấy tùy thuộc vào cách thông tin được chuyển giao giữa con người với nhau. Những học giả khác cũng nghiên cứu chủ đề này gồm Joshua Meyrowitz và Neil Postman.
Dẫn nhập
Trong suốt lịch sử, truyền thông là một hiện tượng hết sức quan trọng đối với sự phát triển của xã hội. Thật vậy, các nhà nghiên cứu cho rằng không chỉ nội dung, mà cả phương tiện qua đó nội dung được diễn giải, cũng đóng một vai trò thiết yếu trong việc phổ biến thông tin.
Vào thời cổ đại, khi những bản khắc trên đá cứng thay thế cho sách vở, việc phổ biến thông tin diễn ra rất chậm chạp và khó khăn. Chỉ một số ít người trong xã hội biết đọc, còn những người khác chỉ là người nghe. Những thực tế này đã tạo nên nhiều tác động xã hội và tâm lý. Các nhà nghiên cứu xem đây là một phần trong tiến trình hình thành và biến đổi cấu trúc xã hội căn bản.
Theo thời gian, khi các phương tiện truyền thông phát triển, con người bắt đầu có khả năng hình dung, suy xét và tự đưa ra quyết định, thay vì chỉ là những người nghe thụ động. Người ta nhận thấy điều này đã giúp xã hội phát triển nhanh hơn. Ngày nay, nhờ Internet và nhiều phương tiện khác, thông tin có thể được chuyển tải một cách nhanh chóng.
Vì chúng ta tiếp cận và kinh nghiệm thế giới thông qua các phương tiện truyền thông, các nhà nghiên cứu nhận thấy cần phải khảo sát không chỉ thông điệp được phổ biến, mà còn cả phương tiện qua đó thông điệp được truyền đi.
Lý thuyết phương tiện truyền thông
Lý thuyết phương tiện truyền thông là một tập hợp các cách tiếp cận được sử dụng để làm rõ sự khác biệt về ý nghĩa của thông điệp khi thông điệp ấy được chuyển tải qua các kênh truyền thông khác nhau. Giả định cốt lõi của lý thuyết này là phương tiện truyền thông không chỉ là một kênh nơi truyền thông diễn ra. Đúng hơn, các phương tiện ấy là những bối cảnh hoặc môi trường đa dạng, làm cho truyền thông có thể xảy ra; đồng thời, chúng có thể làm thay đổi ý nghĩa và sắc thái của thông tin được truyền đi.
Ở đây, các đặc điểm của từng phương tiện được xem xét, cùng với cách chúng khác biệt với nhau. Khi hiểu rõ đặc điểm của các phương tiện này, vốn có thể được phân loại thành âm thanh, hình ảnh động và ấn phẩm, các nhà nghiên cứu có thể đánh giá hiệu quả của truyền thông qua từng phương tiện, đồng thời so sánh với truyền thông liên nhân vị.
Chúng ta có thể quan sát ảnh hưởng của các phương tiện truyền thông trên xã hội bằng nhiều cách, kể từ khi con người bắt đầu sử dụng phương tiện để phổ biến thông tin. Ban đầu, việc sử dụng phương tiện còn rất hạn chế do thiếu tri thức và thiếu thông tin. Nhưng ngày nay, người bình thường có thể đọc và tiếp cận bất cứ loại thông tin nào mình mong muốn từ một hệ thống phương tiện hết sức đa dạng.
Điều này đã góp phần vào sự phát triển cũng như tiến trình dân chủ hóa giữa con người với nhau. Các phương tiện truyền thông mới cho phép con người tiếp cận và chia sẻ thông tin trên khắp thế giới, đồng thời thu hẹp khoảng cách trong truyền thông.
Phạm vi áp dụng
Lý thuyết này giải thích cách một phương tiện truyền thông tác động đến việc truyền bá thông tin trên cả bình diện thể lý lẫn tâm lý. Vì thế, lý thuyết có thể hữu ích trong việc hiểu các loại phương tiện khác nhau và cách mỗi phương tiện có thể đem lại lợi ích trong việc phân phối thông tin.
Như câu nói quen thuộc rằng “một bức tranh có thể chuyển tải một ngàn lời”, không phải mọi thông điệp đều cần được diễn đạt bằng lời nói hay bằng hình ảnh. Nhờ việc phân tích và áp dụng đúng đắn lý thuyết này, người ta có thể lựa chọn phương tiện phù hợp và sử dụng phương tiện ấy một cách thích đáng.
Ví dụ
Các học sinh của trường trung học Oakland được chia thành hai nhóm, và mỗi nhóm được tham gia một số hoạt động liên quan đến chương trình học của mình. Nhóm A được cung cấp sách về chủ đề cần học và được yêu cầu chuẩn bị cho bài kiểm tra. Nhóm B thì được xem video về cùng một chủ đề.
Khi kết quả kiểm tra được công bố, nhóm B đạt điểm cao hơn nhóm A. Điều này cho thấy học sinh nhận thấy hình ảnh chuyển động có hiệu quả hơn trong việc ghi nhớ so với chữ viết. Như vậy, sự khác biệt giữa các phương tiện truyền thông tạo nên nhiều khác biệt đáng kể, cả trên bình diện thể lý lẫn tâm lý.
TRUYỀN THÔNG VĂN HÓA
Một số lý thuyết và chủ đề liên quan đến truyền thông văn hóa gồm có:
Lý thuyết hiệu ứng bảng chữ cái.
Lý thuyết thích nghi truyền thông.
Truyền thông xuyên văn hóa.
Lý thuyết vun trồng.
Lý thuyết căn tính văn hóa.
Chủ nghĩa duy vật văn hóa.
Lý thuyết thương lượng thể diện.
Các chiều kích khác biệt văn hóa của Hofstede.
Các cộng đồng tưởng tượng theo Benedict Anderson.
Lý thuyết khoảng cách tri thức.
Lý thuyết lệ thuộc truyền thông.
Lý thuyết phương tiện.
Lý thuyết hiện đại hóa.
Chủ nghĩa hiện đại.
Lý thuyết nhóm câm lặng.
Chủ nghĩa hậu hiện đại.
Lý thuyết phân tầng xã hội cùng các ví dụ.
Lý thuyết văn hóa xã hội.
Lý thuyết vòng xoáy im lặng.
Tìm hiểu quyền bá chủ văn hóa qua các ví dụ.
Chủ nghĩa Victoria.
Chưa có Đánh giá/Bình luận nào được đăng.
Hãy trở thành người đầu tiên đóng góp nội dung cho Bài viết này.
