Chủ nghĩa hiện đại

CHỦ NGHĨA HIỆN ĐẠI

Trong các lĩnh vực truyền thông văn hóa, tâm lý học, khoa học hành vi và khoa học xã hội, chủ nghĩa hiện đại là một trào lưu tư tưởng và văn hóa xuất hiện trong bối cảnh đối kháng với chủ nghĩa bảo thủ đang thịnh hành vào cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX. Trào lưu này đem lại một khuynh hướng tư tưởng mang tính tiến bộ xã hội, bao gồm nhiều phong trào liên quan đến văn hóa.

Nguyên nhân hình thành chủ nghĩa hiện đại bắt nguồn từ cảm thức cho rằng các hình thức “truyền thống” trong văn học, nghệ thuật, kiến trúc, tôn giáo, đời sống xã hội và sinh hoạt thường ngày đang ngày càng trở nên lỗi thời trong thế giới công nghiệp hóa mới.

Được đặt nền trên khuynh hướng văn hóa hướng về mọi điều được xem là hiện đại, dù trong tư tưởng, thực hành hay lối sống, chủ nghĩa hiện đại có thể được hiểu như một bầu khí tư tưởng. Cảm thức cá nhân và quan điểm của con người đã tạo nên một cách nhìn mới về xã hội, về việc đánh giá các tác phẩm văn hóa cũng như những người sáng tạo ra chúng. Theo đó, tác phẩm văn hóa được nhìn nhận như một chỉnh thể có giá trị vượt lên trên tổng số các yếu tố cấu thành.

Bản chất chất vấn của chủ nghĩa hiện đại

Chủ nghĩa hiện đại đặt lại vấn đề đối với tất cả những nguyên tắc vốn từng được xem là bất khả xâm phạm và được tuân thủ một cách mù quáng. Mọi phương diện của hiện hữu đều được khảo sát lại, từ triết học đến thương mại, bao gồm cả tôn giáo, nơi mà ngay cả sự hiện hữu của một Đấng Tạo Hóa toàn năng cũng bị chất vấn.

Chủ nghĩa hiện đại chứng kiến sự trỗi dậy của “ý thức tự phản tỉnh”. Sự dấn thân vào việc tự kiểm thảo có nguyên tắc này kéo theo một hành trình khám phá cái tôi. Cách thức tự khám phá ấy có thể được quan sát trong nhiều hình thức nghệ thuật khác nhau, nơi sự chú ý được đặt vào việc thử nghiệm hình thức, tiến trình sáng tạo hoặc chất liệu.

Theo chủ nghĩa hiện đại, con người có khả năng tiến bộ bằng cách sáng tạo hoặc tái định hình môi trường thông qua việc sử dụng khoa học, công nghệ và tri thức. Chủ nghĩa hiện đại cố gắng nhận diện những yếu tố đang cản trở tiến bộ, đồng thời tìm cách thay thế chúng bằng những phương thức có thể giúp con người đạt tới các mục tiêu mong muốn. Các nhà hiện đại chủ nghĩa tập trung vào việc theo đuổi một thế giới tốt đẹp hơn, nơi mọi người có điều kiện sống tốt hơn, và nơi công nghệ được sử dụng để giải phóng con người khỏi những công việc nguy hiểm do tiến trình công nghiệp hóa đặt ra.

Chủ nghĩa hiện đại khuyến khích ấn tượng luận, tính chủ quan và tập trung nhiều hơn vào cách thức tri giác diễn ra, thay vì chỉ chú ý đến đối tượng được tri giác. Lối viết dòng ý thức, trong đó ngôn từ diễn tả chi tiết độc thoại nội tâm hoặc dòng tư tưởng của tác giả hay nhân vật, là một ví dụ tiêu biểu của trào lưu này.

Phong cách trình bày của chủ nghĩa hiện đại đoạn tuyệt với tính khách quan do người kể chuyện bên ngoài cung cấp, cũng như với việc trình bày các lập trường luân lý được xác định rõ ràng. Chủ nghĩa hiện đại dường như cũng vượt ra khỏi những ràng buộc đòi hỏi phải tuân theo một thể loại nhất định. Văn xuôi của các tác giả hiện đại, đôi khi, mang dáng dấp gần với thơ ca hơn.

Tác động đối với nghệ thuật

Chủ nghĩa hiện đại cũng được nhìn nhận như một suy tư thẩm mỹ. Đó là cuộc kiếm tìm một chân lý trừu tượng của đời sống. Các nghệ sĩ thuộc trào lưu này phê phán những phương tiện biểu đạt truyền thống và cố gắng mặc khải “chân lý” của hiện hữu con người qua việc sáng tạo “nghệ thuật cao cấp”.

Trào lưu này nhấn mạnh đến thử nghiệm, tính ngẫu nhiên, sự phân mảnh của hình thức và những lối tự sự không liên tục. Mỹ học hình thức bị khước từ, trong khi tính tự phát và các khám phá mới ngày càng được xem trọng; đồng thời, các thiết kế tối giản cũng được đón nhận. Ranh giới giữa văn hóa “cao”, tức văn hóa tinh hoa, và văn hóa “thấp”, tức văn hóa đại chúng, dần được vượt qua. Từ đó xuất hiện sự giao thoa trong việc sản xuất, trình bày và tiêu thụ nghệ thuật.

Tuy nhiên, chủ nghĩa hiện đại tin rằng giữa sự hỗn loạn của một thế giới đang sụp đổ, chỉ có nghệ thuật mới là thực tại đáng tin cậy. Vì thế, nghệ thuật có được tầm quan trọng như một yếu tố thống nhất, có khả năng sửa chữa những thất bại của nhân loại. Các nghệ sĩ và trí thức tin vào tự do biểu đạt, bình đẳng, chủ nghĩa nguyên sơ và chủ nghĩa cấp tiến đã trở thành lực lượng nòng cốt của phong trào này.

Phê bình

Sau Thế chiến thứ hai, chủ nghĩa hiện đại bắt đầu bị chất vấn và phê bình. Việc nó gây tranh cãi khi phủ nhận truyền thống đã tạo ra hệ quả ngược, bởi cuối cùng chính nó cũng trở thành một truyền thống. Chủ nghĩa hiện đại thường gây sửng sốt cho công chúng bằng những hiệu ứng khó lường, nhằm chống lại các kỳ vọng thông thường.

Các phê bình nhắm vào chủ nghĩa hiện đại cho rằng âm nhạc hiện đại sử dụng sự bất hòa; phim ảnh và sách vở không có cốt truyện dễ hiểu; còn thơ ca thì không thể được diễn giải một cách rõ ràng. Dần dần, chủ nghĩa hiện đại đánh mất tính cách mạng của mình khi quá trình thể chế hóa ngày càng gia tăng, và cuối cùng điều này góp phần dẫn đến sự ra đời của chủ nghĩa hậu hiện đại.

TRUYỀN THÔNG VĂN HÓA

Một số lý thuyết và chủ đề liên quan đến truyền thông văn hóa gồm có:

1. Lý thuyết hiệu ứng bảng chữ cái.

2. Lý thuyết thích nghi truyền thông.

3. Truyền thông xuyên văn hóa.

4. Lý thuyết vun trồng.

5. Lý thuyết căn tính văn hóa.

6. Chủ nghĩa duy vật văn hóa.

7. Lý thuyết thương lượng thể diện.

8. Các chiều kích khác biệt văn hóa của Hofstede.

9. Các cộng đồng tưởng tượng theo Benedict Anderson.

10. Lý thuyết khoảng cách tri thức.

11. Lý thuyết lệ thuộc truyền thông.

12. Lý thuyết phương tiện.

13. Lý thuyết hiện đại hóa.

14. Chủ nghĩa hiện đại.

15. Lý thuyết nhóm câm lặng.

16. Chủ nghĩa hậu hiện đại.

17. Lý thuyết phân tầng xã hội cùng các ví dụ.

18. Lý thuyết văn hóa xã hội.

19. Lý thuyết vòng xoáy im lặng.

20. Tìm hiểu quyền bá chủ văn hóa qua các ví dụ.

21. Chủ nghĩa Victoria.