Chủ nghĩa hậu hiện đại

CHỦ NGHĨA HẬU HIỆN ĐẠI

Trong các lĩnh vực truyền thông văn hóa, tâm lý học, khoa học hành vi và khoa học xã hội, chủ nghĩa hậu hiện đại, xét theo nghĩa đen, là trào lưu phát triển sau chủ nghĩa hiện đại. Thực ra, đây là một thuật ngữ rộng, được sử dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau như triết học, nghệ thuật, âm nhạc và lý thuyết phê bình.

Trong triết học và lý thuyết phê bình, chủ nghĩa hậu hiện đại nổi lên như một sự đối lập rõ nét với các nền tảng cổ điển của triết học. Nhiều người xem chủ nghĩa hậu hiện đại như sự tiếp nối, hay đúng hơn, như một sự mở rộng của chủ nghĩa hiện đại. Trào lưu này nhấn mạnh vai trò của ngôn ngữ, các quan hệ quyền lực và những động cơ chi phối đời sống xã hội. Đồng thời, nó công khai phê phán các lối phân loại cứng nhắc như nam đối lập với nữ, da trắng đối lập với da đen, đế quốc đối lập với thuộc địa.

Các phương diện của chủ nghĩa hậu hiện đại

Chủ nghĩa hậu hiện đại tiếp nhận một số kỹ thuật và ý tưởng của chủ nghĩa hiện đại, nhưng nhấn mạnh nhiều hơn đến giễu nhại, tính trò chơi và sự mỉa mai. Các nhà hậu hiện đại quan tâm đến việc khám phá những hệ thống được xem là phổ quát bằng cách chất vấn chính điều được gọi là chân lý. Đối với phần lớn các nhà hậu hiện đại, chính tu từ và diễn ngôn làm phát sinh bất cứ thực tại nào được nhận thức như mang tính phổ quát.

Tư tưởng hậu hiện đại về cơ bản là sự rời bỏ có chủ ý khỏi những cách tiếp cận hiện đại từng giữ vị thế thống trị trước đó. Các nhà hậu hiện đại cho rằng những tuyên bố của phương Tây về tự do và thịnh vượng vẫn chỉ là những lời hứa trống rỗng, vì chúng chưa đáp ứng được các nhu cầu của nhân loại. Họ khẳng định rằng chân lý mang tính tương đối. Điều này có nghĩa là chân lý là điều mỗi cá nhân tự xác định cho chính mình.

Trong hơn bốn thế kỷ qua, các nhà hậu hiện đại đã cổ vũ và nuôi dưỡng một lối tiếp cận “thời đại mới” trong việc kiến tạo và lý giải đời sống cũng như sự tiến bộ của con người. Những người hậu hiện đại điển hình thường là những người vô thần, tuy nhiên một số người lại chọn theo các tư tưởng và tập tục tôn giáo phương Đông. Trên thực tế, nhiều người trong số họ là những nhà tự nhiên luận, bao gồm các nhà nhân đạo, các nhà môi trường và các triết gia.

Các nhà hậu hiện đại chất vấn những giá trị tôn giáo và tư bản chủ nghĩa cốt lõi của thế giới phương Tây. Họ tìm kiếm sự thay đổi nhằm hướng đến một thời đại mới của tự do trong một cộng đồng vũ trụ chung.

Phê bình chủ nghĩa hậu hiện đại

Có bốn nhóm phê bình lớn đối với chủ nghĩa hậu hiện đại.

Nhóm phê bình xuất phát từ những người bác bỏ khái niệm chủ nghĩa hiện đại và những nhánh phát sinh từ đó.
Nhóm phê bình xuất phát từ những người bảo vệ chủ nghĩa hiện đại. Họ cho rằng chủ nghĩa hậu hiện đại thiếu những đặc điểm thiết yếu của cái gọi là dự án hiện đại.
Nhóm phê bình xuất phát từ chính cộng đồng hậu hiện đại. Họ tìm kiếm sự cải thiện hoặc thay đổi dựa trên cách hiểu của mình về chủ nghĩa hậu hiện đại.
Nhóm phê bình xuất phát từ những người tin rằng chủ nghĩa hậu hiện đại chỉ là một hiện tượng nhất thời, chứ không phải một giai đoạn đang phát triển trong tổ chức xã hội.

Một phê bình phổ biến cho rằng chủ nghĩa hậu hiện đại tuy đa dạng một cách nổi bật, nhưng phần lớn tính hậu hiện đại lại xoay quanh ý hướng giải cấu trúc tính hiện đại. Nó được cho là khuyến khích chủ nghĩa ngu dân, tức thực hành cố ý ngăn cản sự thật được nhận biết, theo những cách tương tự với các phong trào phản động trong quá khứ.

Khi được sử dụng theo nghĩa tiêu cực, thuật ngữ chủ nghĩa hậu hiện đại mô tả những khuynh hướng bị xem là tương đối luận, phản Khai sáng hoặc chống hiện đại, đặc biệt trong tương quan với các phê phán nhắm vào chủ nghĩa duy lý, chủ nghĩa phổ quát và khoa học.

Phần lớn các phê bình đặc biệt công kích khuynh hướng “từ bỏ chân lý khách quan”, vì họ xem đây là đặc điểm không thể chấp nhận quan trọng nhất của tính hậu hiện đại. Nhà phê bình văn học Hoa Kỳ và nhà lý thuyết chính trị Marxist Frederic Jameson phê phán chủ nghĩa hậu hiện đại như là “lôgíc văn hóa của chủ nghĩa tư bản hậu kỳ”. Theo ông, chủ nghĩa hậu hiện đại từ chối dấn thân một cách nghiêm túc với các đại tự sự, tức những khung lý giải rộng lớn dùng để diễn giải kinh nghiệm lịch sử hoặc tri thức, đặc biệt liên quan đến tư bản hóa và toàn cầu hóa.

Những khác biệt giữa chủ nghĩa hiện đại và chủ nghĩa hậu hiện đại

Chủ nghĩa hiện đại là nhãn gọi cho nhiều phong trào văn hóa khác nhau, trong khi chủ nghĩa hậu hiện đại được sử dụng theo nghĩa rộng hơn để chỉ các hoạt động từ thế kỷ XX, vốn biểu lộ ý thức về tính hiện đại và tái diễn giải tính hiện đại. Chủ nghĩa hậu hiện đại dựa trên lý thuyết xã hội chính trị.

Việc sử dụng các phương tiện duy lý và hợp lôgíc để đạt tới tri thức là nền tảng của chủ nghĩa hiện đại. Tuy nhiên, chủ nghĩa hậu hiện đại bác bỏ việc áp dụng tư duy lôgíc theo cách ấy. Tư duy trong thời hậu hiện đại dựa trên các tiến trình tư tưởng phi khoa học và phi lý tính, như một phản ứng đối với tính hiện đại.

Chủ nghĩa hiện đại có cách tiếp cận khách quan, lý thuyết và phân tích. Trái lại, cách tiếp cận hậu hiện đại mang tính chủ quan. Chủ nghĩa hậu hiện đại thiếu tính phân tích, và tư tưởng của nó thường được mô tả là phô diễn, đồng thời hoàn toàn đặt nền trên niềm tin.

Sự khác biệt căn bản giữa chủ nghĩa hiện đại và chủ nghĩa hậu hiện đại nằm ở chỗ tư duy hiện đại hướng đến việc tìm kiếm một chân lý trừu tượng của đời sống, trong khi tư duy hậu hiện đại tin rằng không có chân lý phổ quát hay chân lý trừu tượng nào.

TRUYỀN THÔNG VĂN HÓA

Một số lý thuyết và chủ đề liên quan đến truyền thông văn hóa gồm có:

Lý thuyết hiệu ứng bảng chữ cái.
Lý thuyết thích nghi truyền thông.
Truyền thông xuyên văn hóa.
Lý thuyết vun trồng.
Lý thuyết căn tính văn hóa.
Chủ nghĩa duy vật văn hóa.
Lý thuyết thương lượng thể diện.
Các chiều kích khác biệt văn hóa của Hofstede.
Các cộng đồng tưởng tượng theo Benedict Anderson.
Lý thuyết khoảng cách tri thức.
Lý thuyết lệ thuộc truyền thông.
Lý thuyết phương tiện.
Lý thuyết hiện đại hóa.
Chủ nghĩa hiện đại.
Lý thuyết nhóm câm lặng.
Chủ nghĩa hậu hiện đại.
Lý thuyết phân tầng xã hội cùng các ví dụ.
Lý thuyết văn hóa xã hội.
Lý thuyết vòng xoáy im lặng.
Tìm hiểu quyền bá chủ văn hóa qua các ví dụ.
Chủ nghĩa Victoria.

Chủ nghĩa hậu hiện đại

Cùng chuyên mục