“Hơn một ngàn lời”: L’Osservatore Romano qua hình ảnh tại Bảo tàng Vatican

Tác giả: Eugenio Murrali

Ngôn từ và hình ảnh hòa quyện trong triển lãm “Hơn một ngàn lời: Những hình ảnh từ L’Osservatore Romano”, được tổ chức tại Pinacoteca Vatican (Phòng Trưng bày Hội họa Vatican).

Triển lãm được khai mạc vào thứ Tư, ngày 30 tháng 9. Tại buổi giới thiệu, các diễn giả đã trình bày cách triển lãm nói lên những điều về hòa bình, hy vọng, đau khổ và ơn cứu độ qua một hành trình đi qua bóng tối và ánh sáng.

Gìn giữ phẩm giá con người

Tại lễ khai mạc, Đức Tổng Giám mục Paul Richard Gallagher, Thư ký phụ trách Quan hệ với các Quốc gia và các Tổ chức Quốc tế thuộc Phủ Quốc vụ khanh Tòa Thánh, phát biểu: “Tiêu đề này gợi nhắc một sự thật đơn giản nhưng đặc biệt có ý nghĩa đối với một tờ báo: có những hình ảnh, nhờ sức truyền đạt trực tiếp, diễn tả được những điều mà đôi khi nhiều lời vẫn khó nói hết. Một bức ảnh, một bức vẽ hay một hình minh họa không chỉ đi kèm với bản văn, mà còn có thể cung cấp chìa khóa để hiểu bản văn ấy và, theo một cách nào đó, để nhìn thực tại bằng đôi mắt mới”.

Trích dẫn bài diễn văn của Đức Thánh Cha Lêô XIV trước các đại diện ngành điện ảnh ngày 15 tháng 11 năm 2025, ngài cho biết một hình ảnh chân thực góp phần “gìn giữ và bảo vệ phẩm giá con người”.

Thông tin và đào tạo

Cũng phát biểu tại lễ khai mạc, Nữ tu Raffaella Petrini, Chủ tịch Phủ Thống đốc Quốc gia Thành Vatican, đã điểm lại lịch sử và những giá trị của tờ báo của các Đức Giáo hoàng.

Nữ tu Petrini cho biết: “Năm 1961, trong một bài viết về nhật báo của Tòa Thánh nhân kỷ niệm một trăm năm thành lập, Đức Giovanni Battista Montini, sau này là Đức Giáo hoàng Phaolô VI, đã mô tả L’Osservatore Romano là một ‘tờ báo hết sức độc đáo’”.

Bà nói tiếp: “Cũng chính vị Giáo hoàng ấy đã nhấn mạnh rằng L’Osservatore Romano không chỉ là một nhật báo cung cấp thông tin, mà còn là một tờ báo mang tính đào tạo”.

Bà cũng nhấn mạnh sức mạnh của thông tin bằng hình ảnh: “Các bản tin và bài viết chuyên sâu cho chúng ta biết những gì đang diễn ra mỗi ngày, nhưng hình ảnh thường vẫn tiếp tục lên tiếng ngay cả khi những trang báo đã được lưu trữ và tin tức không còn mới nữa”.

Bà nói thêm: “Ngay từ khi ra đời, L’Osservatore đã thể hiện mình là tiếng vọng của Huấn quyền. Qua tờ báo, người Công giáo trên khắp thế giới có thể theo sát thái độ của Đức Giáo hoàng và đọc các sứ điệp của ngài, đồng thời nhận ra mình thuộc về một Giáo hội duy nhất”.

L’Osservatore đã góp phần giúp tiếng nói của Đức Giáo hoàng trở thành, đối với nhiều người, kể cả những người xa cách hoặc đang đau khổ, “một nguồn động viên, củng cố nơi họ cảm thức gần gũi và thuộc về cộng đoàn Kitô hữu”.

Từ quá khứ đến tương lai

Triển lãm giới thiệu số báo đầu tiên xuất bản năm 1861, các tiêu đề “Habemus Papam” từ thời Đức Giáo hoàng Lêô XIII đến Đức Giáo hoàng Lêô XIV, các ấn bản với trang báo toàn khổ và những bức ảnh có Đức Piô XII. Tiếp đó, khách tham quan có thể thấy sự xuất hiện của màu sắc trên tờ báo.

Tuy nhiên, trên hết, những bức ảnh và hình minh họa kể lại quá trình đổi mới thiết kế đồ họa được triển khai ngày 4 tháng 10 năm 2020, qua đó dành vị trí nổi bật hơn cho hình ảnh.

Ông Andrea Monda, Tổng biên tập L’Osservatore Romano, giải thích: “Không nghi ngờ gì, phần lớn công lao trong sự chuyển đổi này phải được ghi nhận là thuộc về triều đại Đức Giáo hoàng Phanxicô”.

“Ngôn ngữ của Đức Bergoglio vốn đã rất giàu sức gợi. Chính ngài cũng nhiều lần bày tỏ, cả công khai lẫn riêng tư, quan điểm rằng ‘một hình ảnh có giá trị hơn một ngàn lời’”.

Làm cho sự thiện lớn lên

Ông Paolo Ruffini, Bộ trưởng Bộ Truyền thông, nhận xét rằng triển lãm được hình thành như một hành trình đi vào nội tâm, đặc biệt nhằm thay đổi cách chúng ta nhìn sự vật.

Trong số những điều được đề cập, ông nhắc đến chủ đề Đức Thánh Cha Lêô XIV chọn cho Ngày Thế giới Truyền thông Xã hội lần thứ 61: “Một cái nhìn mới: Chú tâm trong thời đại giật tít (clickbait)”.

Suy tư về cả những mặt tích cực lẫn tiêu cực của thực tại, ông Ruffini nói đến thách đố mà L’Osservatore và Bộ Truyền thông đã đón nhận: “Vì thế, phải nhìn thấy cả bộ mặt ghê tởm của sự dữ, để đón nhận và cứu chuộc nó”, và “ngay cả trong địa ngục, cũng phải nhìn thấy những gì không phải là địa ngục, như Italo Calvino đã viết. Làm chứng cho điều ấy cả qua việc kể chuyện, làm chứng cho sức mạnh biến đổi của sự thiện”.

Sức mạnh của hình ảnh

Sau đó, ông Andrea Monda, người giới thiệu triển lãm, ví những hình ảnh được trưng bày như một biblia pauperum, tức “Kinh Thánh của người nghèo”, trong phạm vi nhỏ bé của chúng. Ông nhắc lại bài giảng Đức Thánh Cha Lêô XIV đã trình bày tại nhà thờ chính tòa Metz, trong đó ngài nói: “Như thế, bất cứ ai bước vào đây đều được đắm mình trong một ‘biblia pauperum’ phong phú, một nguồn mạch cầu nguyện và suy niệm qua ánh phản chiếu của muôn ngàn sắc màu. Tại nơi ngập tràn ánh sáng này, vẻ rực rỡ của những ô cửa kính màu lịch sử gần đây đã được tài năng thiên phú của Marc Chagall tô điểm thêm”.

Bà Barbara Jatta, Giám đốc Bảo tàng Vatican, khẳng định: “Hiện tại của chúng ta hiện diện trong những bức ảnh mà L’Osservatore Romano lựa chọn mỗi ngày để mô tả thực tại quanh ta, để diễn tả hiện tại bằng hình ảnh và hình dung tương lai đang chờ đợi chúng ta”.

Nét vẽ của các họa sĩ minh họa

Trong bài phát biểu, ông Andrea Monda điểm lại công việc biên tập những năm qua và những thay đổi của tờ báo.

Ông cũng trình bày quá trình hình thành triển lãm. Trong đó, ông nhắc đến gợi ý ban đầu của ông Alessandro Gisotti, Phó Giám đốc Biên tập Bộ Truyền thông, người nhận thấy có thể xây dựng một cuộc triển lãm từ những trang nhất của tờ báo.

Gợi ý thứ hai đến từ Đức Tổng Giám mục Gallagher, người cũng đã nhấn mạnh giá trị của một số bức vẽ.

Phần thứ hai của triển lãm, được thực hiện với sự đóng góp đáng kể của bộ phận triển lãm thuộc Bảo tàng Vatican, dành riêng cho những người thiết kế và các họa sĩ minh họa các chuyên mục thường kỳ của tờ báo.

Các bảng trưng bày giới thiệu những hình ảnh được sáng tác để minh họa Tin Mừng và các bài giáo lý của Đức Giáo hoàng, với sự góp mặt của những nghệ sĩ có phong cách riêng biệt.

Triển lãm cũng dành không gian cho trang cuối của tờ báo. Từ tháng 1 năm 2025, những bức vẽ khổ lớn trên trang này được dùng để minh họa các truyện đăng vào thứ Bảy. Đây là những sáng tác nguyên bản do các tác giả Ý viết riêng cho L’Osservatore.

Chiều kích tự sự và thi ca này là một nét đặc trưng khác trong quá trình đổi mới giàu sức sáng tạo của tờ báo.

Ở giữa phòng trưng bày, một bàn đọc báo theo kiểu thư viện cho phép khách tham quan giở đọc nhật báo cũng như các nguyệt san Donna, Chiesa, Mondo và L’Osservatore di Strada.