Lý thuyết khoảng cách tri thức
LÝ THUYẾT KHOẢNG CÁCH TRI THỨC
Trong các lĩnh vực truyền thông văn hóa, truyền thông đại chúng, tâm lý học, khoa học hành vi và khoa học xã hội, lý thuyết khoảng cách tri thức giúp lý giải cách thông tin được phân phối không đồng đều trong xã hội, đặc biệt giữa các nhóm có địa vị kinh tế xã hội khác nhau.
Dẫn nhập
Lý thuyết này lần đầu tiên được đề xuất vào năm 1970 bởi Philip J. Tichenor, lúc đó là Phó Giáo sư ngành Báo chí và Truyền thông đại chúng; George A. Donohue, Giáo sư Xã hội học; và Clarice N. Olien, Giảng viên Xã hội học. Cả ba đều là các nhà nghiên cứu thuộc University of Minnesota.
Các tác giả định nghĩa lý thuyết khoảng cách tri thức như sau: “khi lượng thông tin từ truyền thông đại chúng được đưa vào một hệ thống xã hội gia tăng, các nhóm dân cư có địa vị kinh tế xã hội cao hơn có khuynh hướng tiếp nhận thông tin ấy nhanh hơn các nhóm dân cư có địa vị kinh tế xã hội thấp hơn. Vì thế, khoảng cách tri thức giữa hai nhóm này có xu hướng gia tăng hơn là giảm đi.”
Nói cách đơn giản, khi khả năng tiếp cận truyền thông đại chúng gia tăng, những nhóm dân cư nhất định trong xã hội tất yếu tiếp nhận thông tin nhanh hơn. Do đó, khoảng cách rộng lớn giữa họ và những nhóm dân cư có địa vị kinh tế thấp hơn càng gia tăng. Thế giới vẫn chưa chứng kiến đầy đủ tác động của các công nghệ mới. Tuy nhiên, khi toàn cầu ngày càng trở nên lệ thuộc vào công nghệ và chi phí sử dụng công nghệ tăng lên, công nghệ ấy càng vượt ra ngoài tầm với của người nghèo. Kết quả là khoảng cách tri thức cũng mở rộng, và những người thuộc tầng lớp kinh tế cao được hưởng lợi nhiều hơn. Nếu các dịch vụ thông tin không được cung cấp một cách bình đẳng cho toàn xã hội, khoảng cách thông tin này sẽ tiếp tục gia tăng theo thời gian.
Lý thuyết
Trong lý thuyết này, tri thức được xem như bất kỳ loại hàng hóa nào khác, nghĩa là nó không được phân phối đồng đều trong toàn xã hội. Những người ở vị trí cao hơn trong nấc thang xã hội thường có khả năng tiếp cận tri thức dễ dàng hơn.
Lý thuyết này từng được vận dụng trong bối cảnh bầu cử tổng thống. Người ta nhận thấy rằng khi một ý tưởng mới xuất hiện trong xã hội, những người thuộc tầng lớp cao hơn thường hiểu ý tưởng ấy tốt hơn, và do đó khoảng cách tri thức được mở rộng. Tuy nhiên, các sự kiện như tranh luận công khai và những buổi trao đổi tự do có thể góp phần làm giảm khoảng cách này.
Một số lý do đã được nêu ra để giải thích vì sao mô hình khoảng cách này tồn tại:
Kỹ năng truyền thông
Khi một người được giáo dục nhiều hơn, kỹ năng truyền thông của người ấy cũng gia tăng; nhờ đó, việc thu thập thông tin trở nên dễ dàng hơn. Cùng với điều này, các kỹ năng đọc, hiểu và ghi nhớ cũng được cải thiện. Vì thế, người ấy có khả năng hiểu tốt hơn các vấn đề thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau.
Thông tin được tích lũy
Thông qua lớp học, sách giáo khoa và các cuộc thảo luận, người có học vấn được tiếp xúc với nhiều chủ đề hơn so với người ít học. Vì vậy, mức độ nhận thức của họ cũng cao hơn.
Tiếp xúc xã hội phù hợp
Một người có trình độ giáo dục cao hơn thường có mức độ hội nhập xã hội cao hơn. Điều này giúp người ấy gặp gỡ nhiều quan điểm khác nhau, tiếp cận những câu chuyện đa dạng và nhờ đó hiểu rõ hơn các vấn đề công cộng.
Tiếp xúc có chọn lọc
Người có học vấn thường biết cách sử dụng một phương tiện truyền thông cách tối ưu. Ngược lại, một người thiếu tri thức khó có khả năng biết cách sử dụng phương tiện ấy. Vì thế, người này sẽ ít nhận biết hơn về các vấn đề trên thế giới, ít quan tâm hơn và cũng có thể không biết các vấn đề ấy ảnh hưởng đến mình như thế nào.
Thị trường mục tiêu của truyền thông
Đối với mỗi sản phẩm, tin tức hoặc bất kỳ loại hàng hóa nào, truyền thông thường nhắm đến một phân khúc nhất định. Thông thường, phân khúc ấy là tầng lớp cao hơn trong xã hội. Vì vậy, các tầng lớp thấp hơn vẫn ở trong tình trạng thiếu nhận thức hoặc không được thông tin đầy đủ.
Những cách giảm thiểu khoảng cách
Vào cuối năm 1975, George A. Donohue và các cộng sự của ông, sau một cuộc khảo sát về các vấn đề địa phương và quốc gia, đã đưa ra ba biến số có thể giúp giảm khoảng cách tri thức. Những phát hiện này cũng cho thấy lý thuyết khoảng cách tri thức không luôn luôn đúng trong mọi trường hợp và có thể bị giới hạn ở một mức độ nhất định.
1. Tác động của các vấn đề địa phương Người ta nhận thấy rằng những vấn đề địa phương có ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của người dân thường khơi dậy mối quan tâm xã hội nhiều hơn so với các vấn đề quốc gia không có tác động rõ rệt như vậy. Vì thế, trong các vấn đề địa phương, khoảng cách tri thức có thể được thu hẹp.
2. Mức độ xung đột xã hội xoay quanh vấn đề Cho đến khi xảy ra tình trạng đứt gãy truyền thông, những vấn đề được nhận thức là có mức độ xung đột cao thường thu hút nhiều sự chú ý hơn, và do đó làm suy yếu giả thuyết về khoảng cách tri thức.
3. Tính đồng nhất của cộng đồng Nếu một cộng đồng có tính đồng nhất cao, khoảng cách tri thức thường có xu hướng nhỏ hơn so với một cộng đồng rộng lớn và đa dạng về thành phần.
TRUYỀN THÔNG VĂN HÓA
Một số lý thuyết và chủ đề liên quan đến truyền thông văn hóa gồm có:
Lý thuyết hiệu ứng bảng chữ cái.
Lý thuyết thích nghi truyền thông.
Truyền thông xuyên văn hóa.
Lý thuyết vun trồng.
Lý thuyết căn tính văn hóa.
Chủ nghĩa duy vật văn hóa.
Lý thuyết thương lượng thể diện.
Các chiều kích khác biệt văn hóa của Hofstede.
Các cộng đồng tưởng tượng theo Benedict Anderson.
Lý thuyết khoảng cách tri thức.
Lý thuyết lệ thuộc truyền thông.
Lý thuyết phương tiện.
Lý thuyết hiện đại hóa.
Chủ nghĩa hiện đại.
Lý thuyết nhóm câm lặng.
Chủ nghĩa hậu hiện đại.
Lý thuyết phân tầng xã hội cùng các ví dụ.
Lý thuyết văn hóa xã hội.
Lý thuyết vòng xoáy im lặng.
Tìm hiểu quyền bá chủ văn hóa qua các ví dụ.
Chủ nghĩa Victoria.
Chưa có Đánh giá/Bình luận nào được đăng.
Hãy trở thành người đầu tiên đóng góp nội dung cho Bài viết này.
