WCD 6th 1972 Các phương tiện truyền thông xã hội phục vụ chân lý

Phaolô VI

Sứ điệp của Đức Thánh Cha nhân Ngày Thế giới Truyền thông Xã hội năm 1972

Chủ đề: Các phương tiện truyền thông xã hội phục vụ chân lý

Chư huynh đáng kính, các con nam nữ yêu dấu trên toàn thế giới, và những người thiện chí ở khắp nơi,

Con người thời nay dễ dàng nhìn nhận rằng nhiều thái độ, phán đoán và lập trường của mình trước các vấn đề khác nhau, cũng như những chọn lựa gắn bó hay chống đối của mình, chịu ảnh hưởng sâu đậm và, ở mức độ khá lớn, thậm chí được định hình bởi việc thường xuyên tiếp xúc với các ý tưởng và gợi ý do các phương tiện truyền thông đại chúng không ngừng cung cấp.

Trong thời đại chúng ta, cả người trẻ lẫn người trưởng thành đều đang đứng trước một dòng thác gần như không ngừng tuôn chảy. Đó là dòng thác của tin tức và diễn giải tin tức, của hình ảnh và âm thanh, của đề nghị và kích thích, của gợi ý, mời gọi và lôi cuốn. Trong một thế giới như thế, một hữu thể có lý trí sớm muộn gì cũng sẽ đối diện với câu hỏi gây bối rối này. Làm thế nào để nhận ra chân lý? Làm thế nào để tách biệt và phân định chân lý ra khỏi mớ đan xen giữa khẳng định và phủ định?

1. Mỗi sự kiện đều có chân lý riêng của nó Mỗi sự kiện đều có chân lý riêng của nó, nhưng ngay cả một sự kiện thẳng thắn và đơn giản cũng có thể có nhiều góc cạnh, nên không phải lúc nào cũng dễ nắm bắt chân lý của sự kiện ấy trong toàn bộ tính trọn vẹn của nó. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là chân lý ấy không thể được nhận biết. Hoàn toàn không phải như vậy. Khi có sự chuyên cần và lòng chân thành phối hợp giữa người truyền đạt sự kiện và người tiếp nhận sự kiện được truyền đạt, thì có một bảo đảm rất vững chắc rằng “chân lý, toàn bộ chân lý và không gì khác ngoài chân lý” sẽ được chuyển tải cách an toàn.

Lòng chân thành và sự chuyên cần. Chỉ cần suy nghĩ đôi chút về hai từ này, chúng ta sẽ nhận ra người truyền thông thật sự có lương tâm đang phục vụ nhân loại và chân lý bằng một công việc cao quý biết bao, xuất sắc biết bao, dù người ấy là phóng viên, biên tập viên, viên chức thông tin hay phát thanh viên. Cung cấp thông tin hàm chứa nhiều điều hơn là chỉ quan sát và tường thuật một biến cố thoáng qua. Người phóng viên đặt biến cố ấy vào bối cảnh trong đó nó xảy ra. Người ấy tìm kiếm các nguyên nhân, xem xét những hoàn cảnh bao quanh, và cố gắng lượng định những hệ quả có thể phát sinh từ biến cố ấy.

Theo một nghĩa nào đó, công việc người ấy thực hiện có thể được so sánh với một công trình nghiên cứu khoa học, vì người ấy phải quan sát các sự kiện cách cẩn trọng, kiểm chứng tính chính xác của chúng, đánh giá phê bình các nguồn thông tin, và sau cùng chuyển trao những kết quả tìm được, đồng thời luôn phải lưu tâm thích đáng để không điều gì thiết yếu bị bỏ sót hoặc bị che giấu.

Gánh nặng trách nhiệm đặt trên vai người phóng viên càng nặng nề hơn khi, như thường xảy ra, người ấy không chỉ được mời gọi trình bày những sự kiện đơn thuần của một vụ việc, mà còn phải giải thích các hệ luận của nó qua nhận định, đánh giá hoặc dự báo.

2. Chân lý tôn giáo và trách nhiệm của người truyền thông Khi vấn đề liên quan đến việc cung cấp thông tin có tính tôn giáo, hoặc tường thuật những sự việc cần được lượng giá trên nền tảng tôn giáo, thì bổn phận của người truyền thông càng trở nên nặng nề hơn, đồng thời phẩm giá lao tác của người ấy cũng được nâng cao cách khôn lường.

Một biến cố tôn giáo không thể được hiểu cách đầy đủ nếu chỉ được xem xét trong các hệ luận thuần túy nhân loại của nó, dù là tâm lý học hay xã hội học. Vì ở đây, chúng ta đứng trước một điều liên hệ đến bình diện thiêng liêng, chạm đến tương quan giữa con người và Thiên Chúa. Vì thế, người truyền thông đối diện với nhiệm vụ cố gắng lượng định xem tương quan ấy bị tác động thế nào bởi biến cố mà mình tường thuật, và biến cố ấy nằm ở đâu trong mầu nhiệm cứu độ. Quả thật, đây là một nhiệm vụ làm con người phải e dè, nhưng cũng chính nhiệm vụ ấy làm nổi bật sự cao quý của nghề nghiệp này và nhấn mạnh chiều kích tông đồ đích thực trong công việc hằng ngày của người truyền thông.

Dĩ nhiên, nhiệm vụ ấy đòi hỏi người truyền thông phải nắm bắt, trong mức độ có thể, chân lý mang tính “tôn giáo” một cách chính xác của các biến cố cụ thể. Người ấy chỉ có thể hy vọng nắm bắt chân lý ấy cách đầy đủ với điều kiện biết lưu tâm đến bối cảnh thiêng liêng của những biến cố đang được đề cập, cũng như toàn bộ kế hoạch thần linh mà các biến cố ấy phải được quy chiếu vào. Điều này đòi hỏi một điều vượt lên trên năng lực chuyên môn thuần túy. Nó đòi hỏi ánh sáng đức tin, bởi chỉ ánh sáng ấy mới có thể, ít là trong một số hoàn cảnh, đem lại sự hiểu biết trọn vẹn.

3. Người tiếp nhận thông tin cũng có trách nhiệm tìm kiếm chân lý Những người tìm đến các phương tiện truyền thông đại chúng để có thông tin cũng được đòi hỏi phải có cùng một sự tôn trọng đối với chân lý và cùng một sự chuyên cần tương ứng trong việc tìm kiếm chân lý. Chính họ cũng cần tích cực và có trách nhiệm theo đuổi việc tìm kiếm chân lý. Ý thức về trách nhiệm này phải bảo vệ họ khỏi thái độ chỉ thụ động và thiếu phê phán khi tiếp nhận bất cứ điều gì tình cờ được các phương tiện truyền thông trao cho họ.

Con người, và chắc chắn là con người Kitô hữu, không bao giờ được từ bỏ quyền đóng góp phần riêng của mình vào việc tìm kiếm chân lý, càng không được để cho khả năng tìm kiếm ấy teo tóp vì không được sử dụng. Ở đây, chúng tôi không chỉ nói đến chân lý trừu tượng và triết học, mà còn nói đến chân lý thường nhật của những biến cố cụ thể trong đời sống hằng ngày. Nếu làm như thế, con người sẽ xúc phạm đến chính phẩm giá cá vị của mình.

Vì thế, nhân dịp này, chúng tôi muốn lặp lại lời mời gọi gửi đến mọi người, xin mỗi người hãy nỗ lực trong lãnh vực này. Chúng tôi cũng tha thiết kêu gọi một sự đón nhận chủ động những hệ quả phát xuất từ phẩm giá và trí tuệ con người, từ hồng ân phán đoán cá nhân độc lập với khả năng tự đưa ra quyết định. Con người hãy đối diện với sức tấn công của các phương tiện truyền thông đại chúng trong tâm thế ấy. Khi sử dụng phán đoán riêng và thực thi quyền chọn lựa của mình, họ sẽ tự do chọn lấy, giữa nhiều ý kiến được trình bày cho mình, chỉ những ý kiến nào thật sự xứng đáng được họ tán thành.

4. Chân lý trong giải trí, văn hóa và nghệ thuật Ngày nay, phần lớn con người hằng ngày đều tiếp xúc với các phương tiện truyền thông đại chúng dưới hình thức này hay hình thức khác, như báo chí, phát thanh, truyền hình, sân khấu, điện ảnh hoặc các bản ghi âm. Họ ngày càng lệ thuộc vào các phương tiện truyền thông đại chúng để có tin tức, bình luận và thông tin, nhưng có lẽ còn hơn thế nữa, để được giải trí và làm phong phú đời sống văn hóa. Khi thưởng thức một chương trình được thực hiện tốt, họ bị cuốn hút vào cốt truyện khi nó dần mở ra, đồng hóa mình với các nhân vật khác nhau, và tham dự sâu vào những hoàn cảnh có thật hoặc tưởng tượng mà các kỹ thuật nghệ thuật thích hợp gợi ra cho trí tưởng tượng của họ. Như thế, họ không tránh khỏi việc tiếp xúc với toàn bộ hệ giá trị, thái độ, cảm xúc và quan điểm được hàm ẩn hoặc được trình bày rõ ràng trong tác phẩm.

Chúng tôi không có ý cho rằng điều này tự nó tất yếu là đáng tiếc. Ngay cả những ấn phẩm hoặc chương trình hư cấu nhằm đem lại thư giãn và giải trí cũng có thể giúp chúng ta hiểu rõ hơn về đồng loại và về thế giới chúng ta đang sống. Tuy nhiên, chắc chắn điều hiển nhiên là sẽ rất không lành mạnh nếu thính giả, độc giả hoặc khán giả để cho khả năng phê phán của mình bị ru ngủ. Chân lý vẫn là một điều tối quan trọng ngay cả trong bối cảnh giải trí, và con người phải luôn đủ tỉnh thức để nhận ra bất cứ sự lệch lạc nào khỏi chân lý trong những điều mình đọc, nghe hoặc xem.

Mặt khác, cần phải đón nhận cách đúng đắn quan niệm về tự do nghệ thuật. Để diễn tả cách sống động và kịch tính những điều cao đẹp hơn của đời sống, để ban “sự sống” cho tác phẩm sáng tạo của mình, người nghệ sĩ chắc chắn có quyền sử dụng các nguồn lực của trí tưởng tượng. Tuy nhiên, các sáng tạo giàu tưởng tượng, dù không bị đòi buộc phải mô tả thực tại cụ thể, đồng thời cũng không được phủ nhận thực tại ấy. Ngay cả chúng cũng có nghĩa vụ trung thành với chân lý và với các giá trị không thể tách rời khỏi chân lý. Thật vậy, nghệ thuật chân chính là một trong những biểu hiện cao quý nhất của chân lý nơi con người. Vì thế, để thực sự phục vụ con người và trở thành người môn đệ đích thực của chân lý, người nghệ sĩ phải giúp con người trong cuộc tìm kiếm chân lý và trong sự gắn bó vững chắc với chân lý. Điều này rõ ràng loại trừ mọi hình thức khai thác, dù vì lợi nhuận mau chóng hay vì những mục đích bất xứng khác, đối với sự thiếu hiểu biết hoặc những yếu đuối nhân loại của công chúng.

5. Đức Kitô là chân lý cao cả nhất Chúng tôi không thể kết thúc sứ điệp này, hỡi anh em và con cái yêu dấu của thế giới hiện đại, mà không chỉ cho anh chị em một con đường cao hơn nữa dẫn tới chân lý, chính là chân lý cao cả nhất. Chúng ta là Kitô hữu, là những người theo Đức Kitô, Đấng là “đường, sự thật và sự sống” Ga 14, 6 cho mọi người, kể cả những ai chưa biết Người.

Người là Con Thiên Chúa, Đấng đã đến giữa nhân loại “để làm chứng cho sự thật” Ga 18, 37 và để bảo đảm với chúng ta rằng chỉ có sự thật mới có thể giải thoát chúng ta. Xem Ga 8, 31 đến 36. Sự thật ấy giải phóng chúng ta khỏi mọi hình thức nô lệ. Xem Gl 5, 1.

Chúng ta là Kitô hữu, chúng ta muốn hiện diện giữa lòng thế giới, dấn thân trong thực tại nhân sinh hằng ngày, và làm chứng, cách khiêm tốn nhưng xác tín, cho chân lý mà chúng ta tin.

Các công cụ hiện đại của truyền thông xã hội là những phương tiện mới mẻ và lớn lao được trao cho các Kitô hữu, nhờ đó họ có thể chu toàn nghĩa vụ làm chứng cho chân lý và phục vụ chân lý.

Những công cụ này đặc biệt thích hợp để diễn tả và phổ biến lời nói. Và chúng ta có một Lời tối quan trọng để nói lên và phó thác cho tiếng nói đầy quyền năng của chúng. Đó là Lời Thiên Chúa nói về chính Người, Lời tuyệt đối và chung quyết mà Người nói với con người, khi Người tiếp tục công trình cứu độ của Người qua muôn vàn biến cố trong biên niên sử mỗi ngày và trong lịch sử của các thời đại.

Chúng ta là Kitô hữu, chúng ta biết rằng các biến cố làm nên tấm vải đời sống cá nhân hằng ngày của chúng ta và đời sống của thế giới chúng ta đang sống không phải chỉ là những ngẫu nhiên phát sinh từ sự tùy tiện của một định mệnh mù quáng. Chúng là những đường sợi dọc và sợi ngang của một thiết kế nhiệm mầu, được hình thành trong tâm trí của Vị Nghệ Sĩ và Kiến Trúc Sư tối cao. Hiện nay, chúng ta chưa được phép nhìn thấy trọn vẹn vinh quang của tấm thảm ấy, nhưng chúng ta biết rằng mỗi biến cố được dệt vào hoa văn của nó chính là việc Thiên Chúa vươn đến chúng ta, chạm đến chúng ta, và mời gọi chúng ta đi vào sự đồng hành cứu độ của Người. Người đang thúc giục chúng ta đón nhận tất cả các biến cố ấy trong niềm vui và phó thác yêu thương cho thánh ý Người.

Cái nhìn sâu xa này về thực tại là chân lý không gì lay chuyển được, là chân lý mà chúng ta muốn trở thành những người đi theo và những chứng nhân của nó, dù với tư cách là người truyền thông hay người tiếp nhận truyền thông. Nhờ chân lý ấy, từng chút một, chúng ta sẽ đạt tới sự tự do mà chúng ta tìm kiếm. Đó là tự do khỏi ách nô lệ của đam mê con người hoặc thành kiến trí thức, tự do khỏi nỗi sợ thất bại và thua cuộc, tự do khỏi sự thống trị của các cơ cấu quyền lực hoặc các nhóm áp lực đang cố gắng áp đặt trên chúng ta những lối giải thích của họ về đời sống và các biến cố mà ít quan tâm đến điều gì là chân thật. Sau cùng, đó là tự do khỏi thứ chủ nghĩa cơ hội cố tình che đậy hoặc làm rối mờ chân lý để tránh sự lúng túng cá nhân, để che phủ điều ô nhục, hoặc để đạt lợi ích tài chính.

6. Lời mời gọi trung thành với chân lý Anh em và các con yêu dấu, chúng tôi phó thác cho anh chị em những suy tư này về chân lý, chân lý phải điều hướng, theo sự đồng thuận chung, cách chúng ta sử dụng các công cụ hiện đại của truyền thông xã hội. Thiên Chúa, Chân Lý tối cao, cũng là nguồn mạch chân lý của mọi sự. Chân Lý đã đến cư ngụ giữa loài người là Khuôn Mẫu do Thiên Chúa thiết lập cho lối sống của con người. Nếu chúng ta luôn ghi nhớ mục đích tối hậu của mọi sự và nếu chúng ta tiếp tục trung thành với các quy luật của đời sống Kitô hữu, thì chúng ta đã có một bảo đảm rằng mình sẽ trung thành với chân lý trong mọi hoàn cảnh.

Chúng tôi muốn các linh mục, tu sĩ và giáo dân đang phục vụ anh chị em mình qua các công cụ truyền thông xã hội biết rằng họ có sự chấp thuận và khích lệ của chúng tôi, vì những nỗ lực của họ đang hướng dẫn anh chị em mình đến cuộc gặp gỡ với “ánh sáng thật, ánh sáng chiếu soi mọi người” Ga 1, 9.

Trong niềm hy vọng tin tưởng rằng tất cả mọi người, các nhà báo, viên chức thông tin, kỹ thuật viên, nhà giáo dục và những công chúng khác nhau của họ, sẽ tha thiết tận dụng cơ hội của Ngày này để suy gẫm và hưởng nhờ những suy tư của chúng tôi, chúng tôi thành tâm và với niềm tín thác lớn lao ban Phép lành Tông Tòa của chúng tôi.

Từ Vatican, ngày 21 tháng 4 năm 1972

Phaolô VI

(ĐỌC TỔNG HỢP CÁC VĂN KIỆN TẠI ĐÂY)