WCD 12th 1978 Người tiếp nhận trong truyền thông xã hội; Những kỳ vọng, quyền lợi và bổn phận của họ

Phaolô VI

Sứ điệp của Đức Thánh Cha nhân Ngày Thế giới Truyền thông Xã hội năm 1978

Chủ đề: Người tiếp nhận trong truyền thông xã hội; Những kỳ vọng, quyền lợi và bổn phận của họ

Chư huynh đáng kính và các con yêu dấu,

Đối với Dân Thiên Chúa, Ngày Thế giới Truyền thông Xã hội hằng năm là một dịp quan trọng. Như anh em và các con đã biết, ngày này được dành riêng để suy tư cách nghiêm túc về các công cụ truyền thông xã hội, về cách thức chúng vận hành, cũng như về việc chúng ta sử dụng chúng. Các nghị phụ Công đồng Vaticanô II đã không ngần ngại gọi các công cụ ấy là “kỳ diệu”. Chúng có thể vươn tới cả những nơi xa xôi nhất, mỗi ngày càng trở nên hữu hiệu hơn về mặt kỹ thuật, và thời lượng dành cho việc sử dụng chúng cũng không ngừng gia tăng. Vậy ai có thể đo lường được ảnh hưởng mà chúng có khả năng thực thi trên dư luận công chúng, hoặc lượng định chính xác tác động của chúng trong việc hình thành các giá trị và trong việc xác định những chọn lựa mà con người sẽ thực hiện?

Vì thế, không có gì đáng ngạc nhiên khi Giáo Hội ngày càng chăm chú theo dõi sự phát triển của một hiện tượng văn hóa có những hệ luận rộng lớn như vậy, cũng như không ngừng nhắc nhở các nhà điều hành truyền thông và những cộng sự viên của họ về những trách nhiệm đặc biệt gắn liền với phận vụ của mình. Được thúc đẩy bởi cùng một mối quan tâm mục vụ ấy, chúng tôi đã chọn làm chủ đề cho Sứ điệp này việc khảo sát những kỳ vọng, quyền lợi và bổn phận của “người tiếp nhận”, nghĩa là của con người mà truyền thông xã hội hướng đến. Hiển nhiên, chúng tôi nhìn người tiếp nhận từ quan điểm riêng của chúng tôi, tức là từ sự lượng giá Kitô giáo về con người như hình ảnh sống động của Thiên Chúa. Xem St 1, 26. Với tư cách ấy, con người được an bài trong kế hoạch quan phòng để hướng tới một vận mệnh siêu việt.

Kỳ vọng đầu tiên của “người tiếp nhận” cần được xem xét và lượng định là khả năng trao đổi hai chiều. Xem Thông điệp Ecclesiam Suam, A.A.S. 56, 1964, tr. 659. Phần diện tích mà báo chí, phát thanh và truyền hình dành cho việc trao đổi thư từ với độc giả, thính giả hoặc khán giả chỉ đáp ứng một phần ước muốn chính đáng này, vì nó luôn chỉ liên hệ đến những trường hợp riêng lẻ, trong khi mọi “người tiếp nhận” đều cảm thấy nhu cầu có thể diễn tả bằng một cách nào đó ý kiến riêng của mình, cũng như trình bày những tư tưởng và đề nghị cá nhân của mình. Do đó, để bảo đảm một cuộc đối thoại như thế, để cổ võ sự trao đổi hai chiều và quy hướng sự trao đổi ấy vào những vấn đề quan trọng hơn, những “người truyền thông” cần thiết lập một sự tiếp xúc liên tục và có sức khơi gợi với xã hội, đồng thời đưa “người tiếp nhận” đến chỗ trở thành những người tham gia tích cực.

Đòi hỏi kế tiếp là chân lý. Được đón nhận chân lý là một quyền căn bản của con người, bắt nguồn từ chính bản tính nhân loại và gắn bó mật thiết với quyền được thuộc về và được tham gia, một quyền mà sự phát triển của thời đại hôm nay có khuynh hướng bảo đảm cho mọi thành viên trong xã hội. Khát vọng và đòi hỏi về chân lý này liên hệ trực tiếp đến các phương tiện thông tin, từ đó người tiếp nhận có quyền mong đợi sự cập nhật, sự trung thực, việc nghiên cứu và trình bày khách quan, sự tôn trọng trật tự các giá trị, và trong lãnh vực sân khấu cũng như màn ảnh, một hình ảnh chân thực về con người, dù xét như cá nhân hay như thành phần của một bối cảnh xã hội nhất định.

Cũng không được bỏ qua hay xem nhẹ ước muốn của con người hiện đại về giải trí và nghỉ ngơi, bởi họ cần phục hồi sức lực và sự quân bình tâm lý, vốn thường bị thử thách nặng nề bởi những điều kiện sống và làm việc không hiếm khi gây kiệt sức trong thời đại hôm nay. Đây là một ước muốn chính đáng và có những hệ luận thiêng liêng, vì trong giải trí, các vấn đề tôn giáo và luân lý có thể nảy sinh. Người Kitô hữu ý thức rằng việc giải quyết những vấn đề ấy, dưới sự hướng dẫn của Chúa Thánh Thần, sẽ dẫn con người đến sự viên mãn của vận mệnh cao cả của mình.

Để đáp ứng những khát vọng ấy, cần có sự cộng tác có trách nhiệm từ chính “người tiếp nhận”, người phải tham gia tích cực vào tiến trình đào luyện của truyền thông. Điều này không có nghĩa là cổ võ việc thành lập các nhóm gây áp lực, vì điều đó chỉ làm gia tăng những căng thẳng và đối đầu của thời đại hiện nay. Tuy nhiên, có thể xảy ra trường hợp, thay vì một “bàn tròn của xã hội” mà mọi người có quyền tham dự tùy theo năng lực cá nhân và tầm quan trọng của những vấn đề đang được bàn thảo, việc sử dụng các phương tiện truyền thông lại bị giới hạn để phục vụ mục đích của những nhóm không mang tính đại diện, qua đó họ chỉ áp đặt một quan điểm thuận lợi cho những lợi ích riêng của mình. Không được để điều này xảy ra, và chính “người tiếp nhận” phải lo sao cho điều ấy không xảy ra. Trái lại, cần phải thúc đẩy để giữa “người truyền thông” và “người tiếp nhận” được thiết lập một cuộc đối thoại và trao đổi đích thực. Xem Huấn thị Mục vụ Communio et Progressio, trong A.A.S. LXIII, 1971, số 81, tr. 623.

Điều này có nghĩa là chính anh chị em, những độc giả, thính giả và khán giả thân mến, phải học ngôn ngữ của các phương tiện truyền thông xã hội, dù việc ấy có thể khó khăn đến đâu, để anh chị em có thể can thiệp cách hữu hiệu. Anh chị em phải biết chọn lựa cách đúng đắn khi quyết định mua tờ báo hay cuốn sách nào, xem bộ phim nào, nghe chương trình phát thanh nào, hoặc xem chương trình truyền hình nào. Đồng thời, anh chị em phải luôn ý thức rằng chọn lựa của mình là một lá phiếu được trao để khích lệ và nâng đỡ, kể cả nâng đỡ thực tế về kinh tế, cho ấn phẩm hoặc chương trình mà anh chị em ủng hộ, đồng thời cũng là một lá phiếu để khước từ và làm nản lòng những sản phẩm mà anh chị em không tán thành. Xem cùng văn kiện, số 82, tr. 624.

Hơn nữa, cần ghi nhớ rằng truyền thông hiện đại là một thực tại phức tạp, trong đó, do bản chất của nó và không hiếm khi do chủ ý của người thực hiện, chân lý có thể bị trình bày như sự giả dối và điều thiện như sự ác. Thật vậy, không có chân lý nào, không có điều thánh thiêng nào, không có nguyên tắc luân lý nào mà không thể bị bào mòn hoặc bị tranh cãi, cách trực tiếp hay gián tiếp, trong diễn ngôn rộng lớn của các phương tiện truyền thông ấy. Vì lý do này, anh chị em phải thực hành sự phân định, đo lường những gì mình tiếp nhận từ các phương tiện truyền thông bằng thước đo của các giá trị đạo đức và tôn giáo chân chính, trân trọng và đón nhận những yếu tố tích cực, đồng thời loại bỏ những gì tiêu cực.

Ba khả năng mà “người tiếp nhận” ngày nay cần đạt được để trở thành một công dân trưởng thành và có trách nhiệm, tức là khả năng hiểu ngôn ngữ của các phương tiện truyền thông đại chúng, khả năng đưa ra những chọn lựa thích hợp và khả năng thực hiện những đánh giá khôn ngoan, sẽ giúp “người tiếp nhận” đủ năng lực đối thoại với “người truyền thông”. Khi hoàn cảnh nảy sinh đòi hỏi sự can thiệp của “người tiếp nhận”, sự can thiệp ấy phải được thực hiện theo hình thức đúng đắn và thích hợp, và dù cần thẳng thắn cũng như dứt khoát, sự can thiệp ấy phải luôn giữ được sự nhã nhặn.

Chúng tôi biết rất rõ những khó khăn mà mỗi “người tiếp nhận”, khởi đi từ những người Kitô hữu, gặp phải trong các hoàn cảnh cụ thể của thế giới đương đại, khi họ tìm cách trang bị cho mình những hiểu biết cần thiết để thực thi các quyền và bổn phận của mình, cũng như để đáp ứng những khát vọng chính đáng của mình. Nhưng nếu đúng là tương lai của gia đình nhân loại tùy thuộc phần lớn vào cách gia đình ấy sử dụng các phương tiện truyền thông, thì cần phải xem việc đào luyện “người tiếp nhận” là một ưu tiên, cả trong lãnh vực mục vụ lẫn trong công tác giáo dục nói chung.

Những bước đầu tiên của giáo dục truyền thông phải được thực hiện trong gia đình. Trong lãnh vực giáo dục toàn diện cho đời sống, cần dành chỗ cho việc dạy trẻ em hiểu các phương tiện truyền thông, biết chọn lựa giữa các chương trình, và biết đánh giá nội dung của chúng. Cha mẹ có bổn phận giúp con cái mình biết chọn lựa, biết hình thành những phán đoán có cân nhắc, và biết đối thoại với những “người truyền thông”.

Việc đào luyện này sau đó phải được tiếp tục trong nhà trường. Công đồng Chung Vaticanô II đã đặt điều này như một nghĩa vụ đặc biệt đối với các trường Công giáo thuộc mọi cấp học. Xem Sắc lệnh Inter mirifica, số 16. Nghĩa vụ ấy cũng được đặt ra cho các hiệp hội giáo dục được gợi hứng bởi tinh thần Kitô giáo. Sắc lệnh còn thêm rằng “Để thực hiện điều này cách nhanh chóng và hữu hiệu hơn, giáo huấn và định hướng Công giáo liên quan đến các phương tiện truyền thông phải được trình bày và giải thích trong các sách giáo lý”. Cùng văn kiện. Các giáo viên phải nhớ rằng họ đang làm việc trong một bối cảnh mà học sinh của họ hằng ngày tiếp xúc với rất nhiều chương trình và nội dung truyền thông, vốn bằng cách này hay cách khác liên hệ đến đức tin và các nguyên tắc luân lý, và vì thế các em cần được giải thích hoặc điều chỉnh thường xuyên.

Sau cùng, các cộng đoàn tín hữu địa phương phải giúp các thành viên của mình trong việc chọn lựa, hiểu biết và đánh giá. Chúng tôi kêu gọi báo chí Công giáo, cũng như các phương tiện truyền thông khác mà các giáo phận, giáo xứ và các gia đình tu trì có thể sử dụng, hãy quảng đại dành không gian cho việc thông tin về các chương trình truyền thông xã hội, khi thì giới thiệu, khi thì khuyến cáo không nên theo dõi, tùy trường hợp, đồng thời giải thích lý do của những nhận định ấy. Như thế, các phương tiện này sẽ trợ giúp các tín hữu hình thành thái độ của mình đối với các chương trình truyền thông trong sự phù hợp trọn vẹn với giáo huấn Tin Mừng.

Các Kitô hữu, đặc biệt là người trẻ, phải ghi nhớ rằng việc sử dụng các phương tiện truyền thông cách khôn ngoan, xét đến cùng, là vấn đề thuộc trách nhiệm cá nhân. Từ những chọn lựa họ thực hiện, sự thánh thiện của đời sống họ sẽ tùy thuộc, cũng như sự toàn vẹn của đức tin và sự phong phú của văn hóa nơi họ. Và giá trị của sự đóng góp của họ vào sự phát triển chung của xã hội cũng đang được đặt vào đây. Đúng vậy, Giáo Hội phải hướng dẫn họ và trao cho họ mọi sự trợ giúp, nhưng Giáo Hội không thể thay thế cho quyết định cá nhân nhất quán của họ.

Như có thể dễ dàng nhận thấy, nhiệm vụ này phức tạp và hết sức đòi hỏi. Chỉ có sự cộng tác quảng đại của tất cả những người liên quan mới có thể làm cho các phương tiện truyền thông xã hội không những từ bỏ những cách diễn tả và thái độ, đáng tiếc là còn khá phổ biến, vốn nghiêng về bạo lực, dục tính, dung tục và ích kỷ, đồng thời bị chi phối cách không chính đáng bởi những lợi ích riêng, nhưng còn đạt tới chỗ cung cấp thông tin phong phú, được kiểm chứng cẩn thận và chân thật, cũng như các chương trình và trình diễn lành mạnh về văn hóa và thiêng liêng. Đây sẽ là một đóng góp đáng kể cho nền nhân bản toàn diện vốn rất gần gũi với trái tim của Giáo Hội. Xem Thông điệp Populorum Progressio, A.A.S. 59, 1967, số 42, cũng xem số 14, tr. 264.

Trong khi khích lệ những nỗ lực của những ai dành cho việc phục vụ đặc biệt này một vị trí ưu tiên trong công trình đời mình, chúng tôi khẩn cầu cho họ và cho tất cả những ai tham dự việc cử hành Ngày Thế giới Truyền thông Xã hội lần thứ mười hai được dồi dào hồng ân của Chúa Thánh Thần, và từ đáy lòng, chúng tôi ban Phép lành Tông Tòa cho họ.

Từ Vatican, ngày 28 tháng 4 năm 1978

Phaolô VI

(ĐỌC TỔNG HỢP CÁC VĂN KIỆN TẠI ĐÂY)