WCD 10th 1976 Truyền thông xã hội và các quyền cùng bổn phận căn bản của con người

Phaolô VI

Sứ điệp của Đức Thánh Cha nhân Ngày Thế giới Truyền thông Xã hội năm 1976

Chủ đề: Truyền thông xã hội và các quyền cùng bổn phận căn bản của con người

Các con nam nữ yêu dấu của Giáo Hội Công giáo và toàn thể anh chị em là những người thiện chí,

Việc cử hành hằng năm Ngày Thế giới Truyền thông được thực hiện nhằm chu toàn chỉ thị do Công đồng Vaticanô II đề ra. Xem Sắc lệnh Inter mirifica, số 18. Điều này, thật đáng mừng, đem lại cho chúng ta một dịp thích hợp để nhắc nhở chính chúng tôi, Dân Thiên Chúa và mọi thành viên trong gia đình nhân loại về những khả năng phi thường cũng như những trách nhiệm nặng nề phát sinh cho tất cả chúng ta từ ảnh hưởng ngày càng lan rộng của các phương tiện truyền thông đại chúng và từ những tiến bộ kỹ thuật không ngừng của chúng.

Nay, lần thứ mười, chúng tôi xin đóng góp một vài suy tư nhằm trợ giúp cộng đoàn Giáo Hội khi suy nghĩ về chủ đề được chọn cho cuộc cử hành này, đồng thời cũng nhằm khích lệ tất cả những ai đang hoạt động trong lãnh vực truyền thông đại chúng, dù họ đang đảm nhận công việc nào liên quan đến chủ đề ấy.

Vào cuối Năm Thánh, vốn là lời mời gọi hướng đến hòa giải và canh tân nội tâm dành cho các Kitô hữu cũng như cho mọi người, chúng tôi muốn thực hiện một cuộc trở về với những giá trị nhân bản nền tảng. Vì thế, đối với chủ đề năm nay, chúng tôi đã chọn đề tài “Truyền thông xã hội và các quyền cùng bổn phận căn bản của con người”. Nhân danh những gì cổ xưa và bền vững, chúng tôi kêu gọi sự trợ giúp của những gì mới mẻ và rất thuộc về thời đại chúng ta. Chúng tôi mong muốn, trong mức độ có thể đối với chúng tôi, huy động báo chí, phát thanh, truyền hình, điện ảnh và các phương tiện khác do nghệ thuật và khoa học tạo nên để truyền đạt tư tưởng, nhằm cùng hành động trong một công cuộc thật sự tốt đẹp và đáng quý.

Chắc chắn chúng ta đang nói đến các phương tiện, nhưng chức năng của chúng không chỉ là làm công cụ để thiết lập liên lạc và lưu chuyển các thông điệp, cũng không chỉ là cung cấp sự giải trí và thoát ly. Các phương tiện truyền thông còn là, và trên hết là, những công cụ rất thích hợp cho giáo dục và đào luyện. Chẳng hạn, ai cũng biết các phương tiện truyền thông đang được sử dụng hữu hiệu thế nào trong công cuộc giáo dục tại nhiều quốc gia, khi chúng bổ túc cho các phương pháp giảng dạy thông thường, đóng góp mạnh mẽ vào việc xóa mù chữ và vào việc giáo dục đầy đủ hơn cho các thế hệ cũ cũng như mới. Chính vì nhìn nhận rằng các phương tiện truyền thông xã hội có năng lực giáo dục này, Giáo Hội đề nghị cho chúng một mục tiêu xa hơn, một mục tiêu còn cao cả và khẩn thiết hơn. Giáo Hội đề nghị rằng các phương tiện truyền thông đại chúng phải được sử dụng cách tích cực trong việc phục vụ các quyền và bổn phận căn bản của con người.

Thật vậy, chúng tôi nhận thấy rằng tại nơi này hay nơi khác trên thế giới, vẫn lặp lại những hoàn cảnh trong đó con người cần được nâng đỡ khi họ nỗ lực đạt được hoặc thực thi các quyền mà theo bản tính họ được hưởng. Trong khi một số trường hợp đáng tiếc ấy được đưa ra trước công luận, thì những trường hợp khác cũng đáng tiếc không kém lại không được công khai, hoặc nếu được đưa ra trước công chúng, thì chỉ nhằm để người ta tìm cách biện minh cho chúng.

Chúng tôi đang nói đến những quyền nào? Có lẽ cần phải nêu tên chúng một lần nữa chăng? Chúng tôi xin nói vắn tắt. Đó là quyền được sống, quyền được học tập, quyền được làm việc. Căn bản hơn nữa, đó là quyền được sinh ra, quyền được làm cha mẹ có trách nhiệm. Kế đến là quyền được sống trong hòa bình, quyền được tự do, quyền được hưởng công bằng xã hội. Hơn nữa, đó là quyền tham gia vào việc đưa ra các quyết định liên quan đến đời sống của cá nhân hoặc của toàn thể dân tộc, chẳng hạn như quyền của con người được tuyên xưng và thực hành tôn giáo của mình, với tư cách cá nhân cũng như thành viên của cộng đoàn những người cùng chia sẻ đức tin, mà không có nguy cơ bị kỳ thị hoặc bị trừng phạt.

Đối với mỗi quyền ấy, đều có một bổn phận tương ứng, và chúng tôi công bố các bổn phận ấy với cùng một sức mạnh và sự rõ ràng. Vì nếu dành ưu thế cho các quyền mà không quan tâm đến các bổn phận, thì sẽ gây ra một sự mất quân bình, và sự mất quân bình ấy sẽ phản ánh cách tai hại trong đời sống xã hội. Cần phải nhớ rằng tính hỗ tương giữa quyền và bổn phận là điều thiết yếu. Điều này phát sinh từ điều kia, và ngược lại. Chính trong mối tương quan giữa quyền và bổn phận ấy, các phương tiện truyền thông xã hội sẽ tìm thấy một điểm quy chiếu vững chắc khi chúng dấn thân phản ánh thực tại con người trong các chương trình tin tức và trong những hình thức trình bày khác. Nhờ đó, chúng sẽ góp phần vào sự tiến bộ của nền văn minh.

Từ một quan điểm thuần túy nhân đạo, đã có đủ lý do để chúng tôi nhấn mạnh lại các nguyên tắc này. Nhưng đức tin của chúng ta còn cung cấp những lý do thúc bách hơn nữa để làm như vậy. Trong mầu nhiệm Ngôi Lời nhập thể, chúng ta nhận ra tiêu chuẩn trên đó việc lượng giá phẩm giá tối cao của con người được đặt nền, và trong toàn bộ Tin Mừng, chúng ta tìm thấy lời công bố có thẩm quyền nhất về các quyền và bổn phận của con người. Vì Ngôi Lời đã trở nên xác phàm và cư ngụ giữa chúng ta. Xem Ga 1, 14. Vì Người đã để lại cho chúng ta như một điều răn mới nghĩa vụ yêu thương nhau theo khuôn mẫu tình yêu của chính Người. Xem Ga 15, 12. Giáo Hội biết và có bổn phận nhắc nhở mọi người rằng mỗi sự xúc phạm đến các quyền của con người và mỗi sự thiếu sót trong các bổn phận tương ứng cũng là một sự vi phạm luật tối thượng này.

Nơi mỗi con người đang đau khổ, dù vì các quyền của họ bị chà đạp hay vì họ chưa được giáo dục để ý thức về các bổn phận của chính mình, chúng ta nhận ra cuộc thương khó của Đức Kitô vẫn đang tiếp diễn trong thời đại chúng ta. Một Kitô hữu chuyên nghiệp trong lãnh vực truyền thông xã hội nên lưu tâm đến điều này, vì đây cũng là một phần nội dung thuộc đức tin của chính họ.

Chắc chắn, mối quan tâm của Giáo Hội đối với các quyền con người cũng như đối với việc tuân giữ các bổn phận đi kèm không phải là điều mới mẻ. Chúng tôi thường xuyên làm chứng cho điều ấy trong giáo huấn của mình, cũng như các vị tiền nhiệm của chúng tôi đã làm trước chúng tôi. Nhưng trong sứ điệp này, chúng tôi muốn làm nổi bật những nhiệm vụ riêng của các công cụ truyền thông xã hội liên quan đến các quyền và bổn phận căn bản của con người.

Trong số các nhiệm vụ ấy, và đây là điều mà nền văn minh hiện đại làm cho nổi bật cách đặc biệt, có một nhiệm vụ có thể nói là hầu như hoàn toàn đặt trên vai các phương tiện truyền thông. Đó là nhiệm vụ cung cấp thông tin đúng đắn và đầy đủ mà con người có quyền được hưởng. Chúng tôi còn muốn nói rằng, phần lớn tùy thuộc vào hoạt động thông tin và giáo dục của các phương tiện truyền thông xã hội mà con người có hay không có một ý thức lành mạnh về các quyền và bổn phận của mình. Vì thế, thật dễ hiểu trách nhiệm nặng nề đang đặt trên vai tất cả những ai hoạt động trong lãnh vực nhạy cảm này.

Trong liên hệ này, chúng tôi cảm thấy có bổn phận lưu ý đến một hiện tượng đáng đe dọa đang tái diễn với tần suất đáng lo ngại tại nhiều nơi khác nhau trên thế giới ngày nay. Các quyền căn bản của con người bị phủ nhận không chỉ như một hành vi bạo lực tùy tiện, mà còn như những ước muốn được khơi dậy cách nhân tạo trong công luận, đến nỗi điều thực ra là một sự vi phạm quyền cách trắng trợn lại xuất hiện như một sự bênh vực quyền.

Nói như thế, chúng tôi không muốn khẳng định rằng các phương tiện truyền thông xã hội là những tác nhân duy nhất chịu trách nhiệm về các lệch lạc như vậy. Nhưng cũng không thể phủ nhận rằng chúng có thể có một ảnh hưởng đáng kể trong việc thao túng các ý tưởng, nguyên tắc, giá trị và cách giải thích, trong việc làm suy giảm khả năng phê phán của những bộ phận rộng lớn trong dân chúng, cũng như trong việc thực hiện điều có thể gọi là một thứ áp bức văn hóa, bằng cách chỉ đề xuất hoặc kích thích những hy vọng mà người ta có ý định đáp ứng.

Chúng tôi nghĩ rằng tất cả những điều này, mỗi khi xảy ra, đều cấu thành một sự xúc phạm nghiêm trọng đối với bất cứ con người nào, vì con người là một thụ tạo tự do, được dựng nên theo hình ảnh Thiên Chúa. Không một thông điệp truyền thông nào được phép phớt lờ nhân tính của người mà nó hướng tới, hoặc áp đặt trên người ấy một lối suy nghĩ hay lối sống trái nghịch với phẩm giá riêng của họ. Thông điệp ấy cũng không được tìm cách ngăn cản họ phát triển đến mức tối đa những khả năng mà họ mang trong chính mình, không được làm nản lòng họ trong việc khẳng định các quyền đích thực của mình, cũng không được cản trở họ chu toàn những bổn phận phát sinh từ các quyền ấy. Trước khi đạt được quyền làm chủ môi trường xung quanh, con người trước hết cần làm chủ chính mình và hành xử cách có trách nhiệm. Đây là một trong những khát vọng sâu xa của họ. Nhu cầu thiêng liêng này của con người phải được tôn trọng, hơn nữa, phải được trợ giúp bằng việc sử dụng đúng đắn các phương tiện truyền thông xã hội.

Nhân danh sự phục vụ nhân loại này, vốn là một phần thiết yếu của sứ mạng được Đức Kitô trao phó cho chúng tôi, chúng tôi gửi lời khích lệ phụ tử đến các phương tiện truyền thông, tha thiết kêu gọi chúng thật sự trở thành những người phục vụ và bảo vệ các quyền căn bản cũng như các bổn phận căn bản của con người.

Chúng tôi xin các nhà chức trách công quyền cổ võ việc phát triển văn hóa qua các phương tiện truyền thông. Chúng tôi xin sự tôn trọng đối với các sự kiện và các ý kiến. Chúng tôi xin một cuộc tìm kiếm chân lý đích thực, nhờ đó con người có thể thấy mình thật sự là ai trước mặt đồng loại và trước mặt Thiên Chúa. Chúng tôi xin cho những kết quả của cuộc tìm kiếm này được phản ánh trong một thái độ kính trọng sáng suốt đối với các giá trị tối cao của nhân vị.

Đối với những người hoạt động trong các phương tiện truyền thông đại chúng, trước hết chúng tôi xin họ có lòng chân thành, có sự nhất quán đích thực giữa điều họ tin và điều họ truyền đạt trong các chương trình tin tức hoặc diễn giải tin tức. Chúng tôi xin họ diễn tả cách không mập mờ lý tưởng sống đang gợi hứng cho họ, khước từ trở thành một phần của bất cứ kế hoạch hay chính sách nào tìm cách thao túng công chúng của họ. Chúng tôi xin họ đặt tình yêu và sự phục vụ con người lên trên khát vọng được nổi tiếng và trên mọi tính toán về lợi ích kinh tế.

Đối với độc giả và công chúng đang hưởng nhờ dịch vụ của các phương tiện truyền thông, chúng tôi xin họ tự đào luyện để biết phê phán cách tỉnh thức đối với những gì mình đọc và nghe. Nhờ đó, họ sẽ đặt mình vào vị thế có thể khích lệ và nâng đỡ, cả về luân lý lẫn vật chất, những người viết hoặc sản xuất các ấn phẩm, chương trình phát thanh truyền hình và phim ảnh nhằm bảo vệ các quyền của con người và giáo dục con người về các bổn phận của mình. Đồng thời, họ cũng sẽ trang bị cho mình một sự tự vệ trước những tấn công hoặc lôi cuốn trái nghịch với chân lý và phẩm giá con người.

Chúng tôi xin họ lượng định cách khôn ngoan những nội dung mà các phương tiện truyền thông trình bày cho họ, và tự chuẩn bị để can thiệp, với tư cách cá nhân hoặc tập thể, khi hoàn cảnh cho phép, nhằm bảo đảm những cải thiện trong các dịch vụ thông tin. Độc giả, khán giả và thính giả sẽ luôn có tiếng nói quyết định đối với tương lai của các phương tiện truyền thông, vì chính họ là những người quyết định chấp nhận hay khước từ những gì được trao cho họ. Điều này đem lại cho họ một trách nhiệm mà họ thường quá ít khi nhận ra.

Về phần mình, Giáo Hội không đòi hỏi bất cứ đặc quyền nào trong lãnh vực truyền thông đại chúng, nhưng tái khẳng định quyền và bổn phận của mình được hiện diện trong lãnh vực ấy, làm cho các sản phẩm truyền thông nên phong phú hơn từ kho tàng truyền thống lâu dài và phổ quát của mình, một truyền thống lịch sử và văn hóa, và trên hết là một truyền thống tôn giáo và giáo dục. Điều này được áp dụng cho dù các phương tiện truyền thông thuộc quyền quản lý công hay tư. Khi cần thiết, Giáo Hội sẽ duy trì các cơ sở truyền thông xã hội riêng của mình, không chỉ để Giáo Hội có thể chu toàn bổn phận hàng đầu là loan báo Tin Mừng, mà còn để Giáo Hội có khả năng tiếp tục, như trong quá khứ, vai trò cổ võ sự phát triển toàn diện con người và khẳng định các quyền của con người. Thật vậy, bổn phận hàng đầu của Giáo Hội là rao giảng Tin Mừng cho mọi thụ tạo. Xem Mc 16, 15. Cùng với sứ mạng trở thành người kiến tạo nền văn minh, bổn phận ấy đặt trên Giáo Hội nghĩa vụ phải có vị trí thích đáng trong mọi hình thức truyền thông hiện đại giữa con người với nhau.

Với niềm hy vọng rằng các phương tiện truyền thông xã hội có thể trao tặng sự nâng đỡ tích cực của mình trong việc cổ võ các quyền của con người, cũng như trong việc giúp con người ý thức về các bổn phận của mình, chúng tôi thành tâm ban Phép lành Tông Tòa cho tất cả những ai sẽ góp phần vào thành tựu cao quý và khó khăn này, một thành tựu sẽ cải thiện rất nhiều thân phận của gia đình nhân loại trên hành trình tiến về năm 2000.

Từ Vatican, ngày 11 tháng 4 năm 1976

Phaolô VI

(ĐỌC TỔNG HỢP CÁC VĂN KIỆN TẠI ĐÂY)