Từ loa phóng thanh đến chiếc điện thoại
Tải xuống
BÀI DIỄN VĂN CỦA ĐỨC THÁNH CHA PHANXICÔ
GỬI NHÂN VIÊN VÀ THAM DỰ VIÊN
PHIÊN HỌP KHOÁNG ĐẠI CỦA THÁNH BỘ TRUYỀN THÔNG.
Hội trường Clementine
Thứ Bảy, ngày 12 tháng 11 năm 2022
Bài nói ứng khẩu dựa trên Bài diễn văn đã chuẩn bị
Tôi cảm ơn Tổng Trưởng Paolo Ruffini vì những lời tốt đẹp, và thân ái chào tất cả anh chị em đang tham dự Phiên Họp Khoáng Đại của Thánh Bộ Truyền Thông với chủ đề: “Thượng Hội Đồng và truyền thông: một hành trình cần phát triển”. Đây là sứ điệp tám trang… Nếu tôi bắt đầu đọc, đến trang thứ tư thì có lẽ anh chị em sẽ quên mất những gì tôi nói lúc đầu! Vì thế, tốt hơn là anh chị em mang sứ điệp này về; Tổng Trưởng Ruffini sẽ phát bản sao cho mỗi người. Như vậy, tôi có thể chia sẻ với anh chị em đôi điều tự phát (sponteneous), không bị kiểm duyệt (uncensored) — và thú vị hơn!
Nói đến truyền thông là nói đến sự trao đổi qua lại. Truyền thông không thể là một chiều: nó đến rồi đi, đi rồi trở lại. Chính trong sự qua lại ấy, chúng ta lớn lên. Chỉ có loài vẹt mới “truyền đạt” một chiều, lặp lại mãi một điều, chẳng cần biết tiếng vọng bên kia ra sao. Người làm truyền thông chân chính phải biết lắng nghe phản hồi, để ý xem người khác đón nhận và phản ứng thế nào trước điều mình nói. Vì truyền thông là nối kết con người với nhau. Điều đáng kể không chỉ là chúng ta nói gì, nhưng là chúng ta đáp lại điều người khác nói với mình thế nào, và chúng ta lắng nghe ra sao. Bởi vậy, “triết lý loa phóng thanh” không còn thích hợp; đúng hơn, hãy theo “triết lý chiếc điện thoại”: biết lắng nghe, biết hồi đáp.
Không có đối thoại thì không có truyền thông; không dấn bước thì truyền thông cũng không sống động. Mà dấn bước luôn kèm theo rủi ro. Quán tính thường kéo chúng ta bám vào nếp cũ: cứ nói, cứ đưa tin, rồi im lặng. Không. Ta cần lắng nghe xem người ta đón nhận thế nào, phản ứng ra sao. Có những người trong anh chị em làm tôi rất cảm động. Chẳng hạn, sự nhiệt thành của anh Monda [Giám đốc L’Osservatore Romano]. Anh không chỉ là ký giả; anh là người làm thơ, là nhà sáng tạo — anh truyền thông bằng thi ca. Bằng sức sáng tạo, anh lắng nghe tiếng nói của con người. L’Osservatore — vâng, chúng ta biết đó là một vấn đề — thế mà, thay vì đóng lại, anh khai sinh thêm L’Osservatore di Strada, và cứ thế lên đường! Đó là truyền thông: luôn đi về phía biên cương, tìm những lối mở mới… Một thao thức truyền thông sống động. Mà đã thao thức thì cũng chấp nhận chút xáo trộn. Người làm truyền thông không thể lúc nào cũng “ngăn nắp như sách vở”; luôn sẽ có ít nhiều lộn xộn, vì con người chúng ta là thế. Tôi thấy điều ấy nơi anh chị em.
Một chuyện khác mà tôi cũng muốn nhắc đến đó là việc tôi đã thực hiện hai bộ phim với Fabio Marchese Ragona; và trong cách truyền thông ấy, tôi thấy năng lực sáng tạo chạm tới quảng đại công chúng, bởi có nỗ lực hướng đến tha nhân.
Khi đọc vài bài viết của anh chị em, chẳng hạn bài của anh Gisotti, tôi nhận ra: anh không chỉ trình bày suy tư; anh vừa suy tư vừa khơi dậy những thao thức nội tâm. Đó mới là truyền thông: dám liều, dám sáng tạo, dám vượt khuôn khổ. Ai muốn mọi sự thật ngăn nắp thì chọn sai nghề — xin làm chuyên viên lưu trữ văn thư sẽ hợp hơn! Người truyền thông phải chấp nhận rủi ro, phải luôn ở trên đường, chạm vào nhịp sống.
Tôi cũng cảm ơn Tổng Trưởng — “tội nghiệp” — vì ông mang “cái tiếng” là vị Tổng Trưởng giáo dân đầu tiên của Giáo triều! Tôi cảm ơn ông vì đã cho phép điều này, cho phép sự lớn lên. “Còn phải lớn lên nữa không?” — anh biết rõ hơn tôi — nhưng điều quan trọng là anh cho phép phát triển. Tôi tri ân điều đó. Ở Thánh Bộ của anh chị em, tôi thấy một truyền thông năng động và sáng tạo.
Kế đến, chúng ta hãy nói đến việc truyền thông về giá trị. Chúng ta không thể hạ truyền thông xuống mức vô giá trị. Ta phải truyền thông với những giá trị của mình. Điều này không có nghĩa là ngày nào cũng đọc tuần cửu nhật. Đó là những giá trị Kitô giáo, những giá trị nền tảng dạy ta tiến bước; là những giá trị nhân bản. Tôi thấy cha James Martin ở đây — ngài viết cuốn “Học cầu nguyện”: hãy đọc, vì cuốn ấy dạy ta cầu nguyện. Người có giá trị là người truyền thông biết chỉ cho ta con đường nói chuyện với Thiên Chúa. Đó là truyền thông: đi, bước, liều — với các giá trị — xác tín rằng mình hiến đời với những giá trị Kitô giáo và nhân bản. Tôi e ngại những truyền thông “vô hồn” (aseptic), chỉ toàn kỹ thuật. Kỹ thuật tự nó không đủ. Kỹ thuật hữu ích khi phía sau là trái tim, là khối óc, là con người biết hiến thân. Hãy coi chừng trượt vào chỗ chỉ còn kỹ thuật: nó đưa đến truyền thông vô hồn, thiếu giá trị, dễ sa vào tiếp thị hay ý thức hệ nhất thời.
Điều thứ ba tôi thấy nơi Thánh Bộ của anh chị em — và xin cảm ơn Tổng Trưởng — là tính nhân bản. Anh chị em tạo nên bầu khí nhân bản, cần được gìn giữ: một truyền thông mang hơi ấm con người, không thuần kỹ thuật. Kỹ thuật cần cho phát triển, nhưng phải có yếu tố nhân bản. Khi chị [ngỏ với Sơ Veronica Donatello] đến với người điếc — câm, chị dùng ngôn ngữ ký hiệu rất thành thạo; nhưng phía sau là trái tim người phụ nữ, người mẹ, người chị. Đó là điều quan trọng: truyền thông bằng trái tim, bằng tình người, với các giá trị, và kiên trì tiến bước.
Những điều tôi muốn ngỏ ở đây là các phẩm chất nơi anh chị em đã để lại nơi tôi ấn tượng sâu sắc. Chúng ta cầu mong ông Monda đừng làm ra một “L’Osservatore Romano” thứ ba; lòng nhiệt thành của ông khiến ông như chẳng bao giờ dừng lại! Xin hết lòng cảm ơn anh chị em về mọi sự—thật sự xin cảm ơn! Tôi rất hân hoan; xin anh chị em tiếp tục tiến bước, can đảm mạo hiểm, đừng sợ hãi! Hãy can đảm mạo hiểm để có thể gặp gỡ tha nhân trong tiến trình truyền thông.
Giờ đây, chúng ta cùng xin Chúa chúc lành cho tất cả chúng ta, vì ai trong chúng ta cũng cần ơn lành của Chúa.
Bài diễn văn đã chuẩn bị của Đức Thánh Cha Phanxicô
Tôi cảm ơn Tổng Trưởng Ruffini vì những lời tốt đẹp, và thân ái chào tất cả anh chị em đang tham dự Phiên Họp Khoáng Đại của Thánh Bộ Truyền Thông với chủ đề: “Thượng Hội Đồng và Truyền Thông: một hành trình cần phát triển”.
Thượng Hội Đồng không chỉ là một thực hành truyền thông, cũng không phải là nỗ lực tái suy tư về Giáo Hội theo lôgic đa số – thiểu số để tìm thỏa hiệp. Cái nhìn ấy mang tính trần tục, phỏng theo mô hình xã hội, văn hóa, chính trị. Trái lại, cốt lõi của hành trình hiệp hành nằm ở một chân lý nền tảng mà ta không bao giờ được quên: mục đích của hiệp hành là lắng nghe, thấu hiểu và thực thi thánh ý Thiên Chúa.
Với tư cách Giáo Hội, nếu chúng ta muốn nhận biết thánh ý Chúa để làm cho ánh sáng Tin Mừng nên gần gũi và hữu hiệu trong thời đại hôm nay, chúng ta phải trở lại với xác tín: thánh ý không ban cho từng cá nhân riêng lẻ, nhưng luôn ban cho toàn thể Hội Thánh. Chỉ trong mạng lưới tương quan sống động của đời sống giáo hội, chúng ta mới có khả năng lắng nghe và thấu hiểu Chúa đang phán dạy. Không “cùng nhau lên đường”, chúng ta sẽ chỉ còn là một định chế tôn giáo, đánh mất khả năng làm cho ánh sáng của Thầy mình tỏa rạng, đánh mất khả năng “ướp hương” cho những biến cố của trần thế.
Chúa Giêsu cảnh báo chúng ta điều ấy. Người nói: “Chính anh em là muối cho đời; nhưng muối mà nhạt đi, thì lấy gì ướp cho mặn lại? Nó đã thành vô dụng thì chỉ còn việc quăng ra ngoài cho người ta chà đạp thôi. Chính anh em là ánh sáng cho trần gian… người ta thắp đèn không phải để dưới cái thùng, nhưng đặt trên giá, để soi chiếu cho mọi người trong nhà” (Mt 5,13-15). Vì thế, chiều kích hiệp hành là chiều kích cấu thành của Giáo Hội. Suy tư của chúng ta trong những năm qua nhằm khơi dậy điều Giáo Hội vẫn luôn tin tưởng cách ngầm định.
Kinh Thánh đầy những câu chuyện về người nam, người nữ mà đôi khi — một cách sai lầm — ta tưởng như những anh hùng đơn độc. Ápraham, người đầu tiên được Thiên Chúa ngỏ lời, không phải kẻ lãng du cô độc, nhưng là người nghiêm túc với tiếng mời gọi rời bỏ quê hương, và ông ra đi cùng gia đình (St 12,1-9). Câu chuyện Ápraham là câu chuyện của các mối liên hệ.
Môsê, vị giải phóng Israel, cũng không thể chu toàn sứ mạng nếu không có sự trợ giúp của anh Aharon, chị Miryam, nhạc phụ Giêtrô, và biết bao người khác đã nâng đỡ để ông lắng nghe Lời Chúa và thực thi vì lợi ích mọi người. Ông mang những vết thương đời tư, lại không có tài hùng biện — ông nói lắp. Ta có thể nói ông gặp khó khăn trong truyền đạt; nhưng chính những người chung quanh đã bù đắp cho sự bất toàn ấy (x. Xh 4,10.12-16).
Mẹ Maria ở Nadarét khó có thể cất lên bài ca Magnificat nếu thiếu sự hiện diện và tình thân của chị Êlisabét (x. Lc 1,46-55); và Mẹ cũng không thể bảo vệ Hài Nhi Giêsu trước hận thù của những kẻ muốn giết Người nếu không có thánh Giuse ở bên (Mt 2,13-15.19-23).
Chính Chúa Giêsu cũng cần những mối dây liên kết: trong đêm bị bắt, trước cuộc chiến quyết định của sứ mạng tại Giêrusalem, Người đã đưa các bạn hữu Phêrô, Giacôbê và Gioan vào Vườn Cây Dầu (x. Mt 26,36-46).
Sứ vụ của truyền thông là làm cho chiều kích hiệp thông ấy thành khả hữu: vun trồng tương quan, kết nối con người. Truyền thông là thăng tiến sự gần gũi, trao tiếng nói cho người bị gạt ra bên lề, hướng sự chú ý đến những điều ta thường bỏ qua. Có thể nói, truyền thông là nghề của kết nối (craft of connections), nơi tiếng Chúa vang vọng và được nghe thấy.
Tôi xin gợi ba hướng suy tư cho tương lai:
1. Truyền thông giúp con người bớt cô đơn. Nếu truyền thông không làm giảm cảm thức cô độc mà biết bao người đang chịu, thì nó chỉ còn là tiêu khiển; không phải nghệ thuật tạo lập mối dây gắn kết như đã nói.
Để thực thi sứ mạng ấy, cần hiểu rằng con người bớt cô đơn khi họ nhận ra các câu hỏi, hy vọng, thử thách cam go trong lòng mình được diễn đạt cách trung thực. Chỉ một Giáo Hội đắm mình trong thực tại mới thấu hiểu trái tim con người hôm nay. Vì thế, truyền thông đích thực trước hết là lắng nghe chân thành; là những cuộc gặp gỡ, những khuôn mặt, những câu chuyện. Nếu không biết ở trong thực tại, chúng ta sẽ chỉ ban hành mệnh lệnh từ trên cao mà chẳng ai đoái hoài. Truyền thông phải trợ lực Giáo Hội hiện diện cách chân thật trong đời, cổ võ lắng nghe và bắt nhịp những vấn nạn của thời đại.
2. Trao tiếng nói cho những người không có tiếng nói. Quá thường xuyên, các hệ thống truyền thông loại trừ và kiểm duyệt điều khó chịu, điều ta không muốn thấy. Nhờ Chúa Thánh Thần, Giáo Hội ý thức sứ mạng của mình là ở với những người bé mọn; “ngoại vi hiện sinh” là môi trường tự nhiên của Giáo Hội.
Mà “ngoại vi hiện sinh” không chỉ là những ai ở rìa xã hội vì kinh tế; còn là những người no đủ cơm bánh nhưng thiếu ý nghĩa cuộc sống; là những ai bị gạt ra bên lề vì chọn lựa cá nhân, vì đổ vỡ gia đình, hay những biến cố đã đeo bám cuộc đời họ. Chúa Giêsu không bao giờ sợ người phong, người nghèo, người bị loại trừ, dù họ mang kỳ thị luân lý; Người không bỏ qua bất kỳ “trường hợp bất thường” nào. Tôi tự hỏi: là Giáo Hội, chúng ta có trao tiếng nói cho những anh chị em này không? Có biết lắng nghe họ không? Có biết cùng họ phân định thánh ý Chúa không, để ngỏ với họ một Lời cứu độ?
3. Cuối cùng, thách đố thứ ba về truyền thông mà tôi muốn trao cho anh chị em là biết rèn luyện bản thân trong vất vả của việc truyền thông (toil of communicating). Không ít lần, ngay trong Tin Mừng, ta thấy những điều hiểu lầm, sự chậm hiểu trước lời Chúa Giêsu, và những cách hiểu sai đôi khi trở thành bi kịch—như Giuđa Ítcariốt, đã nhầm lẫn sứ mạng của Đức Kitô với chủ nghĩa Mêsia chính trị
Vì vậy, chúng ta chấp nhận “vất vả” (toil) trong truyền thông. Người ngoài thường bối rối trước các căng thẳng nội bộ của Giáo Hội; nhưng ai hiểu cách Chúa Thánh Thần hành động thì biết: Người thích kiến tạo hiệp thông trong khác biệt và làm nảy sinh hòa điệu từ hỗn độn. Hiệp thông không phải đồng dạng, nhưng là khả năng giữ cùng nhau những thực tại rất khác nhau. Chúng ta nên biết truyền đạt cả những thử thách cam go ấy, không giả vờ giải quyết hay che giấu. Bất đồng không hẳn là đoạn tuyệt; nó có thể là một thành tố của hiệp thông. Truyền thông phải làm cho sự đa dạng quan điểm được hiện hữu, đồng thời gìn giữ hiệp nhất và chân lý; kiên quyết chống lại vu khống, bạo lực ngôn từ, chủ nghĩa cá nhân, chủ nghĩa cực đoan — dưới chiêu bài “trung thành với chân lý”, chỉ gieo rắc chia rẽ và bất hòa. Nếu truyền thông sa ngã vào những thoái hóa ấy, thay vì sinh nhiều điều thiện, nó sẽ rốt cuộc gây nhiều điều hại.
Anh chị em thân mến, công việc của Thánh Bộ không thuần kỹ thuật. Ơn gọi của anh chị em — như đã thấy — chạm đến chính cách thế hiện hữu của Giáo Hội. Xin cảm ơn anh chị em. Tôi khích lệ anh chị em tiến bước cách quyết liệt và mang tinh thần ngôn sứ. Phục vụ Giáo Hội là đáng tin cậy và can đảm dấn thân trên những nẻo đường mới. Hãy luôn đáng tin cậy và can đảm. Tôi hết lòng ban phép lành cho tất cả. Xin anh chị em đừng quên cầu nguyện cho tôi.
L’Osservatore Romano, Ấn bản Tuần báo tiếng Anh, ngày 18 tháng 11 năm 2022
Chuyển ngữ: Tu sĩ Lm. Phêrô Nguyễn Văn Dũng, OFM
Chưa có Đánh giá/Bình luận nào được đăng.
Hãy trở thành người đầu tiên đóng góp nội dung cho Bài viết này.