Canh tân truyền thông Tòa Thánh giữa văn hóa kỹ thuật số

Diễn văn của Đức Thánh Cha Phanxicô

gửi Khóa Họp Khoáng Đại lần thứ nhất của Bộ Truyền Thông,

tại Phòng Công Nghị,

ngày 4 tháng 5 năm 2017.

Kính thưa quý chư huynh Hồng y,

Anh chị em thân mến,

Tôi rất vui mừng được gặp gỡ anh chị em trong khóa họp này. Cuộc gặp gỡ mời gọi chúng ta tăng cường tương quan hiểu biết và nhìn lại những chặng đường đã qua của Bộ, cơ quan mà tôi đã thành lập để xây dựng một hệ thống truyền thông mới cho Tòa Thánh. Đồng thời, chúng ta cùng suy tư về một chủ đề rất thời sự và giàu ý nghĩa, đó là văn hóa kỹ thuật số.

Tôi cảm ơn Đức Ông Viganò, Tổng Trưởng, về lời giới thiệu. Tôi cũng gửi lời trân quý đến ngài, đến anh chị em đang có mặt, và đến tất cả những ai đã góp công theo nhiều cách vào việc chuẩn bị cho những ngày làm việc này.

Chủ đề được bàn thảo trong Khóa Họp Khoáng Đại vốn rất thân thiết với tôi và tôi đã nhiều lần đề cập đến. Trọng tâm là khảo cứu các tiêu chí và những cách thức mới để chuyển tải Tin Mừng của Lòng Thương Xót đến mọi dân tộc, ngay trong lòng những nền văn hóa đa dạng, bằng các phương tiện truyền thông mà bối cảnh văn hóa kỹ thuật số ngày nay đang cung cấp cho con người đương thời.

Tính đến ngày 27 tháng 6, Bộ sẽ tròn hai năm, ví như hai cây nến được thắp sáng, và hiện đang ở giai đoạn cao điểm của cải tổ. Chúng ta không nên e ngại chữ “cải tổ”. Cải tổ không phải chỉ là làm mới bề mặt. Cải tổ là định dạng lại sự việc và tái cấu trúc tổ chức. Việc này cần khôn ngoan và hiền hòa, đồng thời cũng cần một mức độ quyết liệt dịu dàng (soft violence) để công cuộc cải tổ tiến triển. Bộ đang cải tổ toàn diện vì đây là một thực tại mới với những bước đi không thể đảo ngược. Trong trường hợp này, không phải là điều phối hay sáp nhập các cơ quan trước kia, mà là thiết lập một định chế đích thực ngay từ khởi điểm, theo tinh thần ex novo như Tự Sắc đã ghi (Motu Proprio). Bối cảnh truyền thông hiện tại, với sự hiện diện và phát triển của phương tiện kỹ thuật số, với các yếu tố hội tụ và tương tác, đòi hỏi vừa suy nghĩ lại hệ thống thông tin của Tòa Thánh, vừa cam kết tái tổ chức, đồng thời vẫn trân trọng những thành quả đã hình thành trong lịch sử của công tác truyền thông của Tòa Thánh, hướng tới sự hợp nhất trong tích hợp và quản trị. Vì lẽ đó, tôi cho rằng mọi thực thể liên quan đến truyền thông cho đến nay cần được quy tụ vào một Dicastery, tức Bộ mới của Giáo triều Rôma, mang tên Bộ Truyền Thông, để hệ thống truyền thông của Tòa Thánh đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu của sứ mạng Giáo Hội.

Hệ thống truyền thông mới ra đời từ tiến trình hội tụ kỹ thuật số. Ngày trước, mỗi cách truyền thông đi theo con đường riêng. Mỗi kiểu diễn đạt chọn phương tiện riêng. Chữ nghĩa gắn với báo và sách. Hình tĩnh đi với ảnh chụp. Hình động đi với điện ảnh và truyền hình. Lời nói và âm nhạc đi với phát thanh và đĩa CD. Hôm nay, tất cả được chuyển tải bằng một mã chung dựa trên hệ nhị phân. Trong khung cảnh ấy, tờ L’Osservatore Romano, sẽ thuộc Bộ mới kể từ năm tới, cần tìm một lối đi khác để chạm đến nhiều độc giả hơn so với bản in. Đài Vatican, bao năm vận hành như một tập hợp các cổng nội dung, cũng cần được định hình lại theo mô hình mới phù hợp với công nghệ hiện đại và với nhu cầu của con người hôm nay. Nói về phát thanh, tôi muốn nêu bật nỗ lực của Bộ dành cho những nước còn thiếu thốn điều kiện công nghệ, chẳng hạn châu Phi, nhằm hợp lý hóa việc truyền phát sóng ngắn. Các chương trình này chưa bao giờ bị lãng quên và thực tế vẫn luôn được duy trì. Chỉ ít tháng nữa, Nhà Xuất Bản Vatican, Xưởng in Đa Ngữ Vatican và L’Osservatore Romano sẽ gia nhập cộng đồng làm việc lớn của Bộ mới. Sự chuyển đổi này mời gọi thiện chí hòa hợp với một thiết kế sản xuất và phân phối mới. Công việc lớn và thách đố lớn, nhưng khả thi và cần thực hiện.

Lịch sử là kho tàng kinh nghiệm quý cần được nâng niu và biến thành sức bật cho tương lai. Nếu không, lịch sử chỉ còn như một bảo tàng, đẹp và đáng ghé thăm, nhưng không đủ để chuyển trao sức mạnh và lòng can đảm cho chặng đường tiếp theo. Việc đào tạo và rèn luyện nhân sự, dù nhiều đòi hỏi, cũng cần được đặt trong tầm nhìn xây dựng một hệ thống truyền thông mới.

Anh chị em thân mến, công việc đang chờ đợi anh chị em rất rộng lớn và có nhiều mảng đan xen. Với sự đóng góp của mỗi người, cuộc cải tổ sẽ được triển khai, vừa tính đến diễn tiến lịch sử của cơ cấu truyền thông của Tòa Thánh, vừa tiến tới sự hợp nhất trong tích hợp và quản trị, theo Quy chế của Bộ Truyền Thông ban hành ngày 6 tháng 9 năm 2016. Vì thế, tôi khích lệ anh chị em làm việc trong các tiểu ban nghiên cứu với những phân tích chi tiết. Khi đã xác định lộ trình, chúng ta cùng quyết định và can đảm tiến bước theo các tiêu chí đã chọn.

Hơn nữa, tôi mong các tiêu chí hướng dẫn thấm đẫm tinh thần tông đồ và truyền giáo, luôn để mắt đến những phận người thiếu thốn và khó khăn, với xác tín rằng các hoàn cảnh ấy hôm nay phải được đáp ứng bằng những cách thức phù hợp. Nhờ thế, chúng ta có thể đem Tin Mừng đến cho mọi người, trân quý và phát huy nhân lực, không làm thay truyền thông của các Giáo Hội địa phương, đồng thời nâng đỡ những cộng đoàn còn nhiều thiếu thốn.

Chúng ta đừng để lòng mình bị níu kéo bởi hào quang của quá khứ. Chúng ta cùng nhau trở thành một đội ngũ lớn để đáp lại những thách đố truyền thông mới mà văn hóa hôm nay đang đặt ra, với tâm thế không sợ hãi và không tưởng tượng những cảnh tượng tăm tối. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn vì anh chị em đã quảng đại dấn thân vào một lãnh vực rất quan trọng và tinh tế trong sứ mạng của Giáo Hội. Tôi cũng gửi lời chào và lời tri ân đến các vị Cố vấn vừa được bổ nhiệm. Tôi khích lệ anh chị em làm chứng cho tinh thần cộng tác và tình huynh đệ chia sẻ. Tôi cầu xin phúc lành của Chúa cho tất cả anh chị em, nhờ lời chuyển cầu của Đức Maria Rất Thánh, Mẹ của Hội Thánh, Đấng luôn dịu dàng che chở chúng ta.

Nguồn: To the participants in the Plenary Assembly of the Secretariat for Communication (4 May 2017)

Chuyển ngữ: Tu sĩ Lm. Phêrô Nguyễn Văn Dũng, OFM